sailing-dulce.nl

Logboek 2018/1 Winter te Gorinchem

Hog water op Buiten de Waterpoort, 10 december 1965. Let op het piskot rechts. Dat is er niet meer.
Hog water op Buiten de Waterpoort, 10 december 1965. Let op het piskot rechts. Dat is er niet meer.

     Direct naar

     het laatste

     verslag

 

Het jaar 2018 begint zacht. De foto hierboven is van 10 december 1965 en toont hoe hoog het water toen bij Buiten de Waterpoort stond. Het piskot rechts is er niet meer. Duidelijk niet geschikt voor dames met hoge nood. Het water in de Merwede en/of de Linge kan nog steeds erg hoog worden bij overvloedige regen of dooi, getuige de bijna-watersnood in februari 1995. Toen moesten 300.000 mensen in de Betuwe hun huizen verlaten. Wij ook, want we woonden toen in Deil. Sindsdien maakten dijkverzwaring en het programma Ruimte voor de rivier het rivierengebied veiliger. Dat is maar goed ook, want het weer zal extremer worden.

 

Het komend kwartaal moet ik nog uitzitten. Nog bijna vier maanden zelfs, voordat we ons weer inschepen. Een onafzzienbare tijd.

Gorinchem (122)

Maandag 01-01-2018, Nieuwjaarsdag

Een rustige jaarwisseling. We brachten hem door bij onze buren Wiger & Arina. Met plezier de oudjaarsconference van Youp van't Hek gekeken. Weinig knalwerk buiten, maar Tjepco, het hondje van onze vrienden, was bang. Af en toe wierp ik een blik richting boot; het is niet de bedoeling dat er vuurwerk aan dek ligt na te gloeien. Maar dat gebeurde niet. Na twaalf uur zag ik dat Rommert me probeerde te bellen, maar het lukte niet om de oproep aan te nemen. Terugbellen wilde ook niet. Later gingen Wiger en ik nog even een aantal huizen verderop naar een gezellig partijtje. Getoast met buren en bekenden. 'De eeuw is volwassen geworden', zei iemand. Ja natuurlijk, 18 jaar, zo had ik het nog niet bekeken. Om twee uur naar bed. 2018 is begonnen.

     Vanmorgen als eerste het laatste blad van de scheurkalender getrokken en de lege kalender vervangen door de nieuwe (hiernaast). Een heel jaar dagelijks scheuren voor de boeg. Daarna even op de boot gekeken. Nauwelijks lekkage na al die regen, wat wonderlijk is, en verder geen bijzonderheden. Gorcum beleefde een kalme jaarwisseling zonder autobranden. Wel waren er her en der een achttal branden in vuilniscontainers.

     Telefoon van Floor en Rommert met nieuwjaarswensen. Bas is nog niet bereikbaar; waarschijnlijk de hele nacht doorgeboemeld. Straks komen de kinderen van Anna langs om nieuwjaar te wensen.

 

In Bretagne heeft een zware winterstorm met windstoten tot 140 km/uur het bovengrondse electriciteitsnetwerk beschadigt. Daardoor zitten 40.000 mensen zonder stroom. Terug naar boven

Gorinchem (123)

Voorspelling voor de gemiddelde wereldtemperatuur in 2018. (Bron: Met Office)
Voorspelling voor de gemiddelde wereldtemperatuur in 2018. (Bron: Met Office)

Dinsdag 02-01-2018

Het Britse Met Office geeft elk jaar een prognose voor het hele nieuwe jaar. Die staat hierboven. Hoewel het volgens het Met Office geen recordjaar zal worden - vanwege de lopende La Niña in de Stille Oceaan - zal het toch eindigen bij de warmste vijf jaren. De voorspelling voor 2017 van +1,05 graden Celsius boven pre-industrieel niveau is aardig uitgekomen. Bij de voorspelling voor 2018 is er geen rekening mee gehouden dat een zware uitbarsting van de vulkaan Agung op Bali wel eens letterlijk roet in het eten kan gooien. Bij de vorige uitbarsting (in 1963) wierp de vilkaan zoveel zwaveldioxide in de atmosfeer, dat de wereldtemperaturen een paar jaar lang flink verlaagd waren. Je ziet het koelend effect van vulkaanuitbarstingen op de grafiek hieronder. Daaruit blijkt dat vulkaanuitbarstingen de voortgaande opwarming zélf niet lang afremmen.

 

temp_1940-2016_witheruptions_lrg - kopie - kopie

       De effecten van vulkaanuitbarstingen 1940 - 2010 op de gemiddelde wereldtemperatuur. (Bron: NCEI/NOAA)

 

Het is vandaag droog en zacht weer. We beginnen het nieuwe jaar actief en brengen eerst de kerstversiering voor een jaar naar de kelder. Daarna boodschappen en sporten op Oost. Vervolgens naar de boot. Ondanks alle regen van gisteren nauwelijks lekkage. Ik wil de motor even een halfuurtje laten lopen en hem toch maar winterklaar maken, al lijkt er geen echte vorst aan te komen. Maar de startaccu geeft geen sjoege. Op het instrumentenpaneel zie ik dat hij nauwelijks 12V spanning heeft. Normaliter is het 14V. Tja, die zal na ruim zeven jaar wel aan zijn einde zijn. Het is een Optima Red Top RT U 4,2 50Ah, die we in oktober 2010 in Ashkelon, Israël, kochten. Ik zal op zoek naar een nieuwe. Er begint een lijstje van klusjes te ontstaan: de windmeter, de bevestiging voor het doorstapbankje naar het zwemplatform, en een nieuwe startaccu.

     Anna gaat naar huis, terwijl ik lichtlijnen naar beneden laat zakken en oprol. Ook naar de kelder. De rest van de middag lezen. Deze week geen drank. Terug naar boven

Gorinchem (124)

3 januari 2018. Hoog water op de Merwede, gezien vanaf de sluis. Er staat een westerstorm.
3 januari 2018. Hoog water op de Merwede, gezien vanaf de sluis. Er staat een westerstorm.

Woensdag 03-01-2018

Vannacht om drie uur schrikken we wakker van een vreemd, hard geraas. Een zeer harde windstoot die over de haven knalt. Snel lopen we naar het raam en zien hoe in hevige regenvlagen de boompjes van de KNAKE-kerstboombrug hevig heen en weer schudden. Goed dat ik gisteren al onze kerstlichtlijnen van de boot heb afgehaald, denk ik, bewust want de eerste storm van 2018 was voorspeld. De storm neemt in de nacht al gauw weer af.

     Vanochtend is het droog en half bewolkt. De journaals melden dat er in Vlissingen een windstoot van 141 km/uur werd gemeten. In Utrecht was er een windstoot van 122 km/uur en voor het binnenland vindt weerman Marco Verhoef dat wel extreem. Tegen het middaguur komt er een nieuwe en heviger stormpiek, als het occlusiefront van het lagedrukgebied over trekt. Windkracht 9 langs de kust en op de Waddeneilanden mogelijk kracht 10. Voor het hele land geldt code geel.

 

Even na negen uur lopen er mensen bij de sluis. Ze kijken omhoog. Ik kleed me aan en ga kijken wat er aan de hand is. Het blijkt dat er van de zuidzijde van ons dak enige tientallen dakpannen zijn afgewaaid. Ze liggen in de goot tussen de twee daken boven ons appartementengebouw (zie foto hier). Ook het gebouw van de havendienst heeft stormschade. Even later stelt een ladderwagen van de brandweer zich naast de sluis op. Twee mannen worden in het bakje omhoog gehesen om te gaan kijken (foto hier). Er blijkt een grote loodplaat van de dakbedekking te zijn losgewaaid. Die maken ze los en brengen hem beneden. Ik kijk over de rivier: hoog water, schuimkoppen, de uiterwaard is ondergestroomd (foto hierboven). Later komt een aannemer kijken op ons dak. De meeste dakpannen zijn stuk gevallen. Dat veroorzaakte natuurlijk het geraas waar we vannacht van wakker schrokken. Het is nu te gevaarlijk om de reparatie uit te voeren, de westerstorm trekt alweer aan. Morgen komen ze de klus doen.

 

Na twaalf uur trekt de storm flink aan en stuwt het zeewater tegen de Nederlandse kust omhoog. In de provincies Noord-Holland, Friesland en Flevoland geldt nu code oranje. De Oosterscheldekering ging tegen 12.00 uur dicht, de kering in de Hollandse IJssel ging dicht, Rijkswaterstaat is bezig om de Balgstuw Stormwaterkering bij Ramspol op te blazen en de scheepvaart op de Nieuwe Waterweg is gestremd. De Maeslantstormkering zal waarschijnlijk om 14.00 uur dichtgaan. Dat gebeurde ook al in november 2007 en dat was voor de eerste keer. In Rotterdam bereidt men zich voor op hoog water. Er staan zandzakken klaar op het Noordereiland. Bij IJmuiden gaat men tussen 15.00 en 18.00 uur drie van de vier sluizen sluiten. In het land is veel schade en overlast: omgewaaide bomen en aanhangwagens, in Moordrecht waait de torenspits om, vliegtuigen blijven aan de grond en veerboten varen niet. Ook elders in Europa veroorzaakt de storm problemen: overstromingen in Ierland, in Frankrijk zitten 200.000 huishoudens zonder electriciteit.

 

Na 15.00 uur neemt de storm snel af. Volgens Weeronline was het officieel een 'zware westerstorm'. Het was voor het eerst dat alle vijf grote stormwaterkeringen van Rijkswaterstaat gesloten werden. In Hellevoetsluis zijn op de wal een aantal jachten met bok en al omgewaaid. Zelfs een ark van Noach was niet veilig voor: in Urk was de zogenoemde VerhalenArk - een soort drijvend Bijbels themapark -op drift geraakt door de harde wind. Het 'eerste drijvende Bijbelmuseum ter wereld' is in de richting van de jachthaven gedreven en heeft daarbij meerdere zeiljachten geramd. Terug naar boven

Gorinchem (125)

Donderdag 04-01-2018

Toch weer een beetje in de lift, de update over december van de gemiddelde wereldtemperatuur in de lagere atmosfeer, gemeten door satellieten. Een plus van 0,41 graden Celsius ten opzichte van het gemiddelde over de jaren 1981 - 2010 (hierboven).

 

De storm van gisteren was niet van een exceptionele categorie. Wel waren de windstoten aan de zware kant, vooral in het binnenland. In Utrecht mat men er een van 122 km/uur. Nu gaat de zorg uit naar de hoge waterstanden in de rivieren.

    Vanmorgen is het droog en overwegend bewolkt. Hoog boven ons repareert men het dak, zo ook bij de Havendienst. Anna gaat tegen het middaguur met haar beide dochters lunchen in de stad en naar de uitverkoop. Ik loop even naar de boot: geen lekkages. Bij de Accu-Unie bestel ik een nieuwe startaccu voor 169,95 euro. Buiten begint het te miezeren. Ik begin aan een nieuwe game op de PS4: No Man's Sky, een spel waarin je het heelal verkent. Ik ben er nog niet erg enthousiast over.

 

Sinds de kerstdagen is het extreem koud in het oosten van de VS. Bij Rob Krijgsman in Drimmelen bestel ik een nieuwe knop voor het vastzetten van het platformpje in de doorstap van de kuip naar het zwemplatform. Afgelopen zaterdag spoelden ten zuiden van Boston drie bevroren haaien aan. In Canada worden de komende dagen temperaturen tussen de -30 en -40 verwacht. Daarentegen is Alaska 'baking' van de ongewone warmte. Een typisch geval van een over het noordoosten van het continet uitgezakte vortex met ijskoude poollucht.

 

Wat deed PvdA'er Moorlag eigenlijk fout?, vraagt De Volkskrant zich terecht af. Het lijkt erop dat er een competentieconflct is losgebarsten tussen partijbestuur en fractie, in de vanouds door zinloze ruzies geplaagde partij. Zo ik het beoordelen kan deed Moorlag in feite niets fout - lees de feiten in het artikel - maar poogde met de uitzendbureau-constructie (die hij erfde van zijn voorganger) zoveel mogelijk gehandicapte mensen aan het werk te houden. Het alternatief was immers ontslag. Iedereen wist er in Drenthe van. 'Edel sjoemelen' noemden we dat in de jaren 90, als we creatief de regels hanteerden. Ik vermoed dat ik daarom precies hetzelfde gehandeld zou hebben en ik zou billijken dat Moorlag zijn zetel niet afstaat als men zo dom is om hem te lozen. Terug naar boven

Gorinchem (126)

De uiterwaarden bij de oostelijke stadswal lopen verder onder.
De uiterwaarden bij de oostelijke stadswal lopen verder onder.

Vrijdag 05-01-2018

De hoeveelheid van het broeikasgas methaan in de atmosfeer neemt, na een periode van stagnatie tot aan 2007, weer snel toe.  Methaan is een van de sterktste broeikasgassen, ongeveer 25 keer zo sterk als kooldioxide. Gelukkig blijft het niet zo lang in de atmosfeer als CO2, dat duizenden jaren blijft hangen. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht en de Amsterdamse Vrije Universiteit hebben samen met NASA een elegant onderzoek gepubliceerd, dat verklaart waar de stijging na 2007 vandaan komt. Want daarover was veel debat. Welke methaanbronnen waren verantwoordelijk voor de stijging? Sommigen meenden dat meer veeteelt en natte rijstbouw het veroorzaakten, anderen stelden dat de sterke toename van het gebruik van schaliegas in de USA de oorzaak was. Uit de analyse van de verhoudingen van koolstof-isotopen in de verschillende emissies konden de onderzoekers een saldoberekening afleiden. Op de website van NASA leer je (in een overigens erg onduidelijk geschreven stuk) hoe die saldoberekening eruit ziet.

     De toename in de methaanemissies is 25 teragram per jaar, sinds 2007. Die komt voor 17 teragram/jaar door toegenomen gebruik van fossiele brandstoffen, vooral schaliegas uit de USA, en voor 12 teragram/jaar door meer uitstoot uit moerassen (o.a. uit ontdooiende permafrost, neem ik aan), veeteelt en natte rijstbouw. Daartegenover is er een jaarlijkse vermindering van 4 teragram vanwege minder bos- en steppebranden. Saldo: 17 + 12 - 4 = 25 teragram méér methaanuitstoot per jaar. Precies evenveel als de meetsatellieten registreren.

     Dat er op wereldschaal minder bosbranden zouden zijn, wekt opzien na alle grote natuurbranden van het afgelopen jaar in Californië en Zuid-Europa. Ook daar is een saldo, want het getal wordt vooral verklaard door de sterk toegenomen omzetting van Afrikaanse savanne in landbouwgronden, die minder vaak worden afgebrand, en door meer maatregelen om de ontbossing van het Braziliaanse regenwouden te beperken.

     Je kunt als wetenschapper blij zijn dat de redenering klopt, maar als mens is het alarmerend - want methaan is zoals gezegd een 25 keer sterker broeikasgas als kooldioxide. James Temple schrijft in het nieuwe nummer van MIT Technology Review een artikel ('The Year Climate Change Began To Spin Out Of Control') waarin hij betoogt dat 2017 mogelijk een kanteljaar is, waarin verschillende zorgelijke klimaatontwikkelingen elkaar versterken. 'It becomes increasingly clear how the links between distant events lock into self-reinforcing loops: rising emissions, higher temperatures, shrinking sea ice, additional warming, extended droughts, bigger wildfires, and higher emissions still.'

 

Vanmorgen is het weer eindelijk weer wat minder onstuimig. Vannacht nog regen, maar nu is het droog en tamelijk warm voor de tijd van het jaar. Gisteravond liet men op TV zien dat er al narcissen in bloei staan. In het oosten van de VS maakt men zich niet alleen zorgen over de extreme koudegolf, die sinds de Kerst blijft aanhouden. Het Weather Prediction Center van de NOAA signaleert een ongewoon diep depressie, 'a rare intensification of the powerful East Coast cyclone of January 4th'. Inderdaad zien we die ook op onze weerkaarten rondtollen bij Newfoundland (zie hier op de homepagina van mijn website). De kerndruk van het systeem zonk in een etmaal liefst 50 mb, naar 951 mb. Dat is erg diep. Het kwam alleen nog een keer voor in januari 1989, overigens ook op 4 januari, met een kerndruk van zelfs 940 mb. Het systeem is vooralsnog stabiel en houdt de toestroom van de zeer koude poollucht in stand.

 

Bij ons zijn de kapotgewaaide dakpannen inmiddels vervangen. Het waren er meer dan we dachten, liefst 50. De meeste waren kapot. We rijden trouw naar Oost voor boodschappen en sport. Op de terugweg kijken we even bij de Merwede. Het water is sinds gisteren wat meer gestegen (foto hierboven), maar het is zeker nog niet extreem hoog. Bij terugkeer staat de bestelde startaccu van de boot voor de deur van ons appartement. Dat is vlot.

     Volgt een rustige middag waarin ik het droevige boek van Elizabeth Kolbert uitlees: 'The Sixth Extinction. An unnatural history' (Bloomsbury, 2014). De ondertitel is naar ik vermoed van de uitgever. Want waarom zou na de vijf grote golven van massaal uitsterven van leven op aarde de zesde golf, die we zelf veroorzaken, niet 'natuurlijk' zijn? Kolbert schrijft immers aan het slot dat we door onze ontwrichting van de aarde ons eigen voortbestaan als soort ook in de waagschaal stellen: 'When a mass extinction occurs, it takes out the weak and also lays low the strong.' De sterken, daarmee zijn wij kennelijk bedoeld. Terug naar boven

Gorinchem (127)

Laatste opname door de Hubble ruimtelescoop van het sigaarvormig rotsblok 'Oumuamua op 2 januari 2018, bij het verlaten van het zonnestelsel.
Laatste opname door de Hubble ruimtelescoop van het sigaarvormig rotsblok 'Oumuamua op 2 januari 2018, bij het verlaten van het zonnestelsel.

Zaterdag 06-01-2018

Soms zegt een afbeelding beter hoe je je voelt dan een stuk tekst. Zie hierboven, de laatste opname die de ruimtetelescoop Hubble op 2 januari jl. maakte van de sigaarvormige, extrasolaire bezoeker 'Oumuamua aan ons zonnestelsel. Piepklein, pas bij de hoogste resolutie zie je hem (rechtsonder). Het is niet waarschijnlijk dat de mensheid hem ooit terug zal zien. Ik had wel mee willen reizen, als dat kon, in een luchtdichte en doorzichtige bol die Anna en mijn studeerkamer zou omvatten, nou ja, ons hele appartementje compleet, met enorm veel boeken, muziek en games en voorzien van technologie die ons in leven zou houden en de dood oneindig zou uitstellen. Het rotsblok is er groot genoeg voor; het is minstens 400 meter lang. Achter je de aarde en het zonnestelsel zien verdwijnen - laat ze het op aarde maar uitzoeken - en miljoenen jaren door het heelal vliegen zonder ooit ook maar iets tegen te komen. Alles beter dan hier doodgaan, denk ik (nu). De kinderen? Die moeten toch al gauw zonder jou verder. Maar ik hoef het haar niet te vragen, Anna wil het toch niet. Schöner Traüm.

 

Vanmorgen uitgeslapen tot bij negen uur. Het is een zwaar bewolkte dag, maar niet koud. Op de steigers is een viswedstrijd. We lopen even door de stad voor wat boodschappen. Het water in de Merwede stijgt verder, maar het is nog verre van alarmerend. In Woudrichem sluit Rijkswaterstaat vanochtend de coupure in de Waterpoort, omdat de stadskade begint te overstromen. De veerboten naar en van Gorcum blijven bereikbaar. In Brakel moest de veerpont gisteren al uit de vaart.

 

's Middags komt eerst Tessa op de koffie met haar jongste dochter. Halverwege de middag komen ook Barbara & Michel met de beide dochters. Ik vertaal een deel van een lesprogramma over Planetree voor iemand van Rivas. Persoonlijk vind ik dat het een hoog open-deur-gehalte heeft, maar de organisatie werkt er al jaren mee en scoort er goed door. Morgen de andere helft. Terug naar boven

Gorinchem (128)

Cartoon van Jolyon Troscianko uit het besproken boekje.
Cartoon van Jolyon Troscianko uit het besproken boekje.

Zondag 07-01-2018

Vrijwel iedereen kent wel het fenomeen dat je aan iemand denkt en dat degene vlak daarop opeens opbelt. Het is zo opvallend, dat je geneigd bent er iets achter te zoeken. Telepathie, of zo. Maar de wereld is zo groot en kent dermate veel gebeurtenissen dat zulke zeldzame toevalligheden altijd kunnen en zullen voorkomen. Gewoon statistiek, niets geheimzinnings aan - al voelt het eventjes wel zo. Maar in sommige academische kringen denken ze daar anders over. Ik lees een boekje met de weidse titel 'The Universe, Life and Everything' (Amsterdam University Press, 2017), dialogen over veranderen en begrijpen van de werkelijkheid, van Sarah Durston (hoogleraar ontwikkelingsstoornissen van het brein, Universiteit Utrecht) en Ton Baggerman ('economisch psycholoog' en psychotherapeut, Tilburg). Volgens hen gaat het bij die toevalligheden om synchroniciteit, en is het een manifestatie van quantumprocessen op macroniveau.

     Nu worstelt de fysica al sinds het begin met de onverenigbaarheid van de beide grote theorieën, die van de zwaartekracht en de quantumfysica. De snaartheorie is sinds de jaren 70 een van de bekendste pogingen om die onverenigbaarheid op te lossen, tot dusver tevergeefs. Maar in het boekje van Durston en Baggerman is het allemaal geen probleem. Want bijvoorbeeld het fenomeen van de raadselachtige verstrengeling van elementaire deeltjes op quantumniveau speelt zich ook af in de gewone mensenwereld. Vandaar die synchrone gebeurtenissen. Zo gaat het boekje verder: causaliteit is niet wat het schijnt, bewustzijn en werkelijkheid zijn niet gescheiden, net als materie en geest, enzovoorts. De rest wordt ingevuld met vaagheden en pure speculatie: 'What determines the form is the experience. Matter and mind are not so different', zegt Ton. Natuurlijk zou je allemachtig graag willen weten hoe events op quantumniveau zich uitdrukken in onze alledaagse wereld, maar dat begrijpen we nou juist niet. In hun boekje passen de auteurs begrippen, die op quantumniveau fungeren, onbekommerd toe op macro-niveau. Zo storten ook daar golffuncties in elkaar, vindt verstrengeling plaats, enzovoorts. Hoe dat gaat, dat vertellen ze echter niet, maar uiteindelijk krijgt alles er op wonderbaarlijke wijze ook nog betekenis door. Welke? Eh...dat zeggen ze niet. Goeie genade, dit wordt me werkelijk teveel!

     Het voortdurend gebruik van voornamen, ook van de geïnterviewden, geeft het allemaal een knus en gezellig toontje van wij-onder-elkaar-weten-het-wel, zoals ik me dat herinner van flower power, New Age en de communes in de jaren 70. Behalve wetenschappers zoals Erik Verlinde, die ikzelf tamelijk serieus neem, zitten daar ook BN'ers bij als Herman Wijffels ('De bekendste premier die Nederland nooit kreeg' - Mark Rutte) en zijn vrouw Herma van der Weide ('Jungiaans filosofisch psychotherapeut'). Alle honderd bladzijden die het boekje telt is het blijmoedig Erik, Herman en Herma voor en na, alsof je terug bent in de aloude, anti-autoritaire tijden. Het zou me niet verbazen als Verlinde zich nu afvraagt in welk een zweverig gezelschap hij in godsnaam terechtkwam.

 

Kouder en zonniger vandaag. De wind is naar de oosthoek. Veel Gorcummers lopen over de sluis om op de wal te kijken hoe hoog het water van de Merwede is. Een berichtje treft me: France Gall is overleden, de Franse zangeres die in 1965 voor Luxemburg het songfestival won met een liedje waarin ze zingt een wassen pop te zijn, 'Poupée de cire, poupée de son'. Dat liedje kennen mensen van onze generatie allemaal. Ik was 17 of 18 en vond haar een mooi meisje. Na de dood van haar man Michel Berger (1992) en hun dochter Pauline (1997) trad ze niet meer op en trok zich terug in haar huis in Senegal. Al in 1993 was er bij haar borstkanker vastgesteld. Ze overleed vanmorgen op 70-jarige leeftijd aan een longontsteking.

 

'Het zou al een hele vooruitgang zijn als er wat minder vooruitgang was' (Dany-Robert Dufour, 2014)

 

Een rustige zondagmiddag, waarin ik weer een aantal bladzijden vertaal van het Planetree-document over verpleegkundige overdracht aan het bed van de patiënt, ten behoeve van Rivas.  Nieuws: In het Australische Sydney is het vandaag recordwarm: 47,3 graden Celsius. Asfalt smelt, electriciteitsnetwerken vallen uit (door overbelasting?). Terug naar boven 

Gorinchem (129)

Slot Loevestein met links ervan het Munnikenland. Gisteren gemaakt (luchtfoto ANP)
Slot Loevestein met links ervan het Munnikenland. Gisteren gemaakt (luchtfoto ANP)

Maandag 08-01-2018

In korte tijd zijn we liefhebbers van Netflix geworden. Het werkt erg gemakkelijk en er is inderdaad een enorme keur aan films, series en documentaires. Handig is dat je na een onderbreking steeds verder kunt gaan vanaf het punt waar je gebleven was. Ook de volgende dag of later. Sinds een paar dagen kijken we achter elkaar alle afleveringen van de Zweedse politieserie Arne Dahl. Degelijke who-done-its met het bekende sociaal-kritische sausje dat we van de Scandinavische series gewend zijn.

 

Slecht geslapen vannacht vanwege neusverkoudheid. Mijn bronchieën beginnen ook mee te doen. Ik slaap slecht met een dichte neus; slapen met open mond vind ik altijd vervelend. Toch gaan we vanmorgen sporten en boodschappen doen op Oost. Regelmaat is belangrijk in het leven, maar het valt me niet mee. De 4 minuten op de Crosswalker voltooi ik de tweede keer met heel veel moeite.

     Het is een droge dag, overwegend zonnig en met een verkiillende oostenwind. We kijken even bij de Merwede, die iets verder gestegen is. Op het natuurgebied Munnikenland schuin aan de overkant, bij Slot Loevestein, brengt men de 112 paarden en 64 runderen naar hoger gebied (foto ANP van gisteren hierboven). Volgens de prognose stijgt het water nog verder tot morgenavond het hoogste punt bereikt wordt.

 

Anna gaat vanmiddag oppassen bij Tessa; het reguliere leven begint weer. Ik maak de vertaling van het Planetree-document af, verstuur het, en doe verder niets. Ik voel me gewoon niet lekker, heb het koud en zet de kachel hoger. In Noordoost Groningen is er vanmiddag een aardbeving van 3,4 op de Schaal van Richter. Terug naar boven

Gorinchem (130)

Twee detail-uitsnedes van plattegronden van Gorinchem aan de Merwede, met De Blauwe Toren, van de hand van een onbekende tekenaar, uit de eerste helft van de zestiende eeuw. Bron: Nationaal Archief te 's Gravenhage.
Twee detail-uitsnedes van plattegronden van Gorinchem aan de Merwede, met De Blauwe Toren, van de hand van een onbekende tekenaar, uit de eerste helft van de zestiende eeuw. Bron: Nationaal Archief te 's Gravenhage.

Dinsdag 09-01-2018

Gisteravond was ik naar de nieuwjaarsbijeenkomst van de Historische Vereniging Oud-Gorcum (HVOG) in het Gorcums Museum. Een grote opkomst; het auditorium op de eerste verdieping was meer dan vol, er moesten stoelen worden bijgezet. De voorzitter vertelde in zijn toespraak dat het aantal leden in 2017 met 10% was gestegen. Ik denk dat het hardnekkige verzet van de HVOG tegen de bouw van de smakeloze gele hoteldoos van horeca-ondernemen Berry Voet op de historische resten van de burcht van de Graven van Holland aan de Duveltjesgracht aan die groei sterk heeft bijgedragen.

     Overigens was mij niet duidelijk waarom de bouw van dat verschrikkelijke hotel nog steeds niet was begonnen. Daar zijn misschien twee redenen voor. Er loopt nog een bezwaarprocedure van de HVOG bij een commissie van de gemeente. De uitspraak wordt eind deze maand verwacht. In de tweede plaats mogen er van Rijkswaterstaat in de periode van 1 oktober - 1 april geen bouwwerkzaamheden in het gebied plaatsvinden. Buiten de Waterpoort is immers buitendijks en vanwege de kans op hoge waterstanden mogen er in de wintermaanden geen obstakels en belemmeringen in de afstroom van de rivier opgeworpen worden. Of dat ergens op slaat, weet ik niet; per slot staan er al een cafetaria en een sportschool. Dus tot 1 april ligt de zaak stil en het interessante daaraan is, dat die datum een week of twee na de gemeenteraadsverkiezingen valt. Wie weet geeft dat nog mogelijkheden. Het is dan anderhalf jaar geleden dat de archeologische resten ontdekt werden en de bouw stil gelegd.

     De beide oude plattegronden van kasteel De Blauwe Toren hierboven waren mij tot dusver onbekend. Ze zijn gemaakt in de tijd dat de unieke ronde burcht met zijn trapgevelhuisjes er nog stond. Ik vond ze in het mooie dikke boek 'Zij waren van groote en zware steenen', dat de Stichting Kastelenstudies Nederland onlangs uitbracht. Ze staan bij twee gedegen artikelen over de bouw van de bijzondere, ronde kasteelburcht van de Graven van Holland in Gorcum. Op die beide artikelen kom ik nog een keer terug. 

 

Lang bleef ik niet bij die bijeenkomst in het Gorcums Museum, omdat ik me niet lekker voelde. Mijn kop voelde als was hij gevuld met watten en het snot liep me de neusgaten uit. Op FB zag ik gisteravond nog een bericht van de gemeente, dat ze vanwege de hoge waterstand van de Merwede morgenochtend om 8.00 uur de coupure in de Dalempoort zullen sluiten (dus niet die bij ons voor Buiten de Waterpoort). Er komen wel waarschuwingsborden bij het parkeerterrein daar, dat mogelijk onder water kan lopen.

 

Vannacht een fractie beter geslapen, ondanks dichte neus en hoesten. Vandaag een overwegend grijze dag. Nadat Anna vertrekt voor haar wekelijkse oppasdag, duik ik maar weer in bed. Doos papieren zakdoekjes op het nachtkastje. Tussen elf en twaalf loop ik even naar de boot, waar alles in orde is. Ik kijk ook even naar de rivier vanaf de wal: een brede, golvende watervlakte, hoger dan gisteren maar Buiten de Waterpoort loopt voorlopig nog niet onder. Thuis ontkalk ik de kraanmond in de badkamer. Die spoot alle kanten op behalve de goede.

     Middag: ik lees een boek dat ik al heel veel eerder had willen lezen. Anderhalf jaar geleden stuitte ik erop in een boeken-antiquariaat: 'Áls een nacht met duizend sterren' van oorlogsjournalist Joeri Boom (Podium/BKB, 2010), een boek met verslagen van zijn embedded bezoeken aan ISAF in Uruzgan, de NAVO-missie in Afghanistan waar Nederland aan meedeed. ISAF moest en zou een opbouwmissie zijn, en geen oorlogsmissie tegen de Taliban - wat het wl was. De manipulaties van defensievoorlichters en bewindspersonen van wat er werkelijk gebeurde, worden genadeloos onthuld. Overigens goed en spannend geschreven. Het was de grootste oorlogsinzet van Nederland sinds de Koreaanse oorlog, begin jaren 50, met name de Slag bij Chora, en mag gelden als een revanche voor het échec van Srebrenica. Terug naar boven

Gorinchem (131)

Vanwege de hoge waterstand sloot de gemeente gisteren de Dalempoort af (foto gemeente Gorinchem)
Vanwege de hoge waterstand sloot de gemeente gisteren de Dalempoort af (foto gemeente Gorinchem)

Woensdag 10-01-2018

Gisteravond op het halfacht journaal van RTL4 een bericht over Nefit-verwarmingsketels. Ze zouden brandgevaarlijk zijn en mogelijk ook koolmonoxide kunnen lekken. Nu was er een jaar geleden ook zo'n bericht, herinneren we ons, maar dat ging om een ander model. Iemand noemt het 'een CO-bom'. Dit keer betreft het de Nefit Topline ketel - en zo een hebben wij, een Nefit Topline Compact HRC. De ketels werden tussen 2006 en 2009 geproduceerd. Door de branderhitte zou de rand van de warmtewisselaar kunnen vebruigen en gaan lekken. Pff. Je kunt echter op deze website checken of die van jou daarbij hoort, door het type en serienummer in te voeren. Dat doen we en die van ons hoort er niet bij. Opluchting. Vanmorgen kijk ik toch even op de website van Nefit. Die besteedt er tot mijn verbazing geen enkele aandacht aan. In het nieuws zei Nefit op korte termijn met een gedetailleerde reactie te komen op het nieuws van RTL. Tja, je schrikt er toch even van, al is het allemaal lang niet zo erg als die nieuwe aardbeving in Groningen.

 

Vandaag of komende nacht zal volgens Rijkswaterstaat en Waterschap Rivierenland de hoogste waterstand in de Merwede passeren. Bij Lobith was het 14,65 meter en dat komt een keer in de vijf jaar voor. Niemand maakt zich zorgen, dus zullen wij dat ook maar niet doen. Gisteren meldde ik al dat de gemeente de Dalempport afsloot (foto hierboven).

 

Het citaat van de week (voortaan iedere woensdag, als het zo uitkomt): 'Ik wantrouw ieder denken dat de gapende leegte in zichzelf niet durft te zien.' (René ten Bos, 'Dwalen in het Antropoceen', blz. 145, Boom, 2017).

 

Het is een kale, grijze dag zonder kraak of smaak. Niet koud overigens. Het sluipalletje van de doorstapper naar het zwemplatform werd vanmorgen bezorgd. Ik had het besteld bij Global Nautique in Drimmelen. Nog uitzoeken hoe je het aan de binnenzijde moet vastmaken en of daarvoor de bak met het reddingsvlot en de reserveankers er helemaal uit moet.

    Omstreeks een uur rijdt zich op de Kriekenmarkt weer eens een grote truck met oplegger vast. Een Pool, die het verbod aan het begin van de binnenstad niet heeft gezien. Hij laadt niets uit en niets in, dus hij is verdwaald. Vertwijfeld staat de chauffeur (foto hier, rode cirkel) zich af te vragen hoe hij er weer weg kan komen. Na twintig minuten begint hij stapvoets achteruit manoeuvrerend aan de terugweg, helemaal over Kriekenmarkt, Appeldijk en Havendijk naar de Vijfde Uitgang. Maar bij de Peterbrug geeft hij het op, rijdt weer vooruit en probeert het via de Krommenhoek. Lukt niet, hij kan de draai niet maken. Weer terug, maar hij blijft steken op de hoek Robberstraat/Appeldijk. Daar ontstaat een file.
     Na 20 minuten komt de politie eens kijken. Ze controleren de papieren van de chauffeur en beginnen het verkeer te regelen: de auto's kruipen voorzichtig langs de stilstaande vrachtwagen. Geholpen door de agenten hervat hij de lange tocht achteruit - dacht ik - maar opeens gaat hij vooruit, slaat rechtsaf en staat nu op de smalle Peterbrug alles te blokkeren (foto hier). Bij ons op het Eind ontstaat nu een file. Tergend langzaam weet de chauffeur zijn oplegger achteruit de Kriekenmarkt op te schuiven. Zo kan hij tenslotte vooruit over de Havendijk weg. Alles bij elkaar duurt het een dik uur.
     Dit fenomeen doet zich vaker voor. De gemeente heeft al jaren geleden de binnenstad verboden voor zwaar vrachtverkeer. Maar dat verbod wordt niet gehandhaafd. Doorgaand verkeer door de kwetsbare binnenstad mag ook nog steeds. Bij het verkeerscirculatieplan voor de binnenstad werd ruim twee jaar geleden beloofd er iets aan te doen. Maar dat plan is gestagneerd door de politieke onmacht die dit gemeentebestuur kenmerkt. Terug naar boven

Gorinchem (132)

Gemeenteraadsverkiezingen Gorinchem. Poster tegen Groen Links-wethouder Arjen Rijsdijk.
Gemeenteraadsverkiezingen Gorinchem. Poster tegen Groen Links-wethouder Arjen Rijsdijk.

Donderdag 11-01-2018

Een licht nevelige ochtend is niet hetzelfde als een licht benevelde ochtend. Voor ons geldt het eerste. We brengen hem door met sport en boodschappen. In het fitnesscentrum beginnen we aan de tweede, zwaardere fase, van de Milon-cirkel. Dat is goed te merken! In de post zit het verwachte bericht dat ik in het BIG-register ben doorgehaald. Ik zag geen enkele reden om herregistratie aan te vragen, dus met ingang van vandaag mag ik me niet meer dokter noemen (wel 'arts-in-ruste', maar dat klinkt zó bejaard dat ik er niet over pieker). Het ligt achter me en het zij zo.

 

De gemeente heeft kennelijk iets geleerd van het verzet onder de bevolking tegen de bouw van de lelijke hoteldoos op de historische muur- en torenresten van het kasteel van de Graven van Holland, of is het omdat de verkiezingen naderen? Deze week besloot B&W om de historische affuitloods aan Tolsteeg 6 toch maar niet te verkopen. In die loods werden vroeger, toen de stad nog vestingstad was, de kannonnen opgeslagen. Jarenlang zat er een meubelzaak in, maar de loods naast het historische Tolhuis staat al geruime tijd leeg. 'De ontwikkeling van de Visie van de Stad, samen met bewoners, heeft hierin ook een rol gespeeld', zegt een woordvoerster, 'evenals het groeiende cultuur-historisch besef in onze stad.’ Helaas leidt het er niet toe dat er voor het abjecte gele hotel een betere plaats wordt gezocht.

     Tegenstanders maken zich inmiddels op voor de verkiezingstrijd. Met name Groen Links en zijn sfinxachtige wethouder Arjen Rijsdijk zullen er van langs krijgen, als het aan de bedenkers van de bovenstaande actieposter ligt. Vanavond ga ik naar een vergadering op het gemeentehuis over het vastgelopen Herinrichtingsplan van het Eind, onze straat. Inzet en steen des aanstoots is het door adviesbureau bepleitte éénrichtingsverkeer op de Tolsteeg. Het moet een autoluwe wandelpromenade worden, 'waar de automobilist te gast is'. De autolobby windt zich alweer flink op (lees hier). Op FB gaan ze erop los met grote opwinding en ze schuwen leugens en misleiding niet. Het zal me wat worden vanavond. Dat onze stad tot de vuilste 8% van de bijna 400 Nederlandse gemeenten behoort, kan ze niets schelen. Als het éénrichtingsverkeer niet doorgaat, kan het plan beter helemaal de prullenbak in, want dan wordt het Eind door het verdwijnen van de parkeervakken alleen maar een nóg bredere racebaan voor auto's.

     Ik hoop overigens dat in elk geval het intieme pleintje op de Kriekenmarkt parkeervrij zal worden, ook voor de havendienst die het nu altijd volzet. Samen met de geometrische kunstwerken van de Pool Winiarski uit Symposium 1974, die terugkomen van een expostie in Amsterdam, zal het dan een erg mooi stukje binnenstad zijn.

 

Rustige middag. De Merwede is nog een stuk gestegen, maar dramatisch wordt het niet. Vlak voor de sluis ligt de pont van Brakel aan het remmingwerk afgemeerd. Die is al een paar dagen geleden uit de vaart genomen.

     De telefoon gaat, een privénummer. Meestal is het dan iemand die iets wil verkopen en neem ik niet op. Nu wel. het is de politie. U hebt vergeten uw wapenvergunning te verlengen, zegt een man, u moet uw wapen inleveren. Verdraaid, dat had ik in december moeten doen! Helemaal vergeten. Wat hebben we nog aan dat seinpistool, denk ik bij mezelf, we hebben het seinpistool jaren geleden één keer gebruikt met oud & nieuw om de juist verlopen munitie af te schieten, en het is alleen maar lastig om ieder jaar de vergunning te verlengen. Ik had het wapen ook deels gekocht voor de Golf van Aden om piraten af te schrikken (hetgeen een hachelijke gok is). We komen overeen dat ik het seinpistool op het bureau in Gorcum zal brengen. Dat doe ik meteen. Ze gaan het vernietigen, want het even verkopen op Marktplaats is niet toegestaan. Verder moet ik de vergunning opsturen naar de afdeling Corpszaken in Rotterdam. Doe ik morgen. Dus raak ik op één en dezelfde dag mijn dokterstitel en mijn wapenvergunning kwijt. Tja - er is een leven zonder die dingen. En noodvuurpijlen doen het ook goed.Terug naar boven

Gorinchem (133)

De Arecibo Radiotelescoop op Puert Rico.
De Arecibo Radiotelescoop op Puert Rico.

Vrijdag 12-01-2018

In april 2015 schreef ik voor het eerst over de geheimzinnige FRB's (Fast Radio Bursts), korte en ontregelmatige uitbarstingen van smalbandige radiosignalen van onbekende herkomst. FRB's waren al vaker geregistreerd, maar in deze zat een herhalend patroon - alsof het om een kunstmatig radiobaken ging. Ze werden opgevangen door de Arecibo-radiotelescoop in Puerto Rico (zie afbeelding hierboven). In 2016 ontdekte men dat ze afkomstig waren van FRB 121102, een klein en zwakstralend dwergsterrenstelseltje in een stervormingsgebied op liefst 3 miljard lichtjaren afstand van de aarde. Zeer ver buiten ons Melkwegstelsel dus. De FRB's duren maar een paar milliseconden. Deze week melden astronomen van onder andere ASTRON, Universiteit van Amsterdam, dat ze uit een zeer extreme omgeving afkomstig zijn: vlakbij een zwart gat of uit een energierijke nevel. 'Hun ware aard is nog steeds een raadsel. FRB121102 is de enige bekende repeterende radioflits en dit roept de vraag op of zijn herkomst anders is dan die van niet-repeterende radioflitsen', schrijft Astronieuws. Mogelijk is de bron een magnetar (een extreem sterk magnetische, supersnel roterende neutronster) aan de rand van een massief zwart gat.

     Ook onderzoekers van het Breakthrough Initiatives, die altijd op jacht zijn naar signalen van mogelijke buitenaardse beschavingen, keken met de Green Banks Telescoop naar FRB 121102. Ook zij registreerden dezelfde extreem gepolariseerde FRB's, plus een aantal nieuwe op nog hogere frequenties. Het uitzenden ervan vergt onvoorstelbare hoeveelheden energie.

 

Gisteravond was ik dus bij de zogenaamde Parallelsessie I&O van de gemeenteraad over de herinrichting van het Eind (documenten hier online). Het viel me mee. Samen met de KNAKE-voorzitter bepleitte ik de kern van het voorstel, éénrichtingsverkeer op de Tolsteeg, er beslist niet uit te schtrappen, nadat twee eerdere insprekers zich daar voor hadden verklaard. Zonder dat éénrichtingsverkeer komt er immers niets van de beoogde autoluwheid en wordt de verbrede straat (de parkeervakken zijn weg) zeker een gevaarlijke racebaan. Bij de stukken zaten de resultaten van een nieuwe verkeersmeting dd. 22 december jl., die uitwezen dat de gevolgen elders in de binnenstad gering zouden zijn. Natuurlijk blijft het voorstel een halfslachtig verhaal, zolang men alle doorgaand verkeer niet uit de binnenstad wil weren. Het zware vrachtverkeer weren met fysieke belemmeringen bleek op een veto van de brandweer te stuiten. Dat probleem is dus nog niet opgelost.

     Enfin, de politiek partijen gaven een voor een hun mening. Parkeren bleef terecht een zorgenpunt. We zaten te turven en geleidelijk bleek dat een meerderheid in de raad wil instemmen, vooral toen Stadsbelang verklaarde voor het voorstel te zijn inclusief éénrichtingsverkeer. Als ik het me goed herinner waren ze eerder tegen. Gorcum Actief en VVD waren nog steeds tegen; de laatste partij is de kampioen van de autolobby - die dus nu eindelijk een keer in het zand beet. Helaas betoonden D66 en CDA zich wankelmoedig en wilden nog niet echt kiezen; zij bepleitten om eerst een jaar proef te draaien. Wethouder Rijsdijk liet het initiatief tot amendering aan hen. Waarschijnlijk verwacht hij dat de mensen na dat jaar allang gewend zullen zijn. Over twee weken komt het voorstel in de raad voor besluitvorming.

     Het parkeervrij maken van het schattige pleintje aan het einde van de Kriekenmarkt bleek helaas geruisloos uit het voorstel te zijn verdwenen. Dat is merkwaardig. Regelmatig staat het er propvol auto's, zodat mensen zich er tussendoor moeten wurmen en scootmobielen, rolstoelen en rollators er helemaal niet langs kunnen. Geen gezicht op deze fraaie plek. Zou de havendienst hebben geprotesteerd tegen het verdwijnen van hun privilege hier altijd gratis te mogen parkeren?

 

Gistermiddag om half drie bereikte de Merwede bij Gorcum zijn hoogste waterstand. Aan het eind van de middag bracht ik even een bezoekje aan onze oude vriendin Karin K. (nu 90). Samen dronken we een glas wijn in haar keukentje bij de lamp, de rest van het huis donker, en beschouwden het verleden. Vandaag breekt een grijze morgen aan. Onze TV scheidt ermee uit: geen beeld, wel geluid. Gelukkig pas na de nieuwsuitzendingen. Resetten van mediakastje en televisie helpt.

     Het goede nieuws is dat Merkel en Schultz een accoord hebben bereikt over voortzetting van de große coalition. Stabiliteit in het grootste land van de EU is winst. In het principeaccoord, dat 'Een nieuw begin voor Europa' heet, staat dat de financiële positie van de EU moet worden versterkt. Kwalijk is dat de opschorting van gezinshereniging bij erkende vluchtelingen uit Syrië en Irak intact blijft. Hoe kunnen beschaafde politici zo'n onmenselijke maatregel verantwoorden? Er komt geen belastingverhoging voor veelverdieners. Wat heeft de SPD wél binnengehaald? Terug naar boven

Gorinchem (134)

Gemiddelde stijging van de zeespiegel wereldwijd 1992 - 2016 (bron: University of Colorado 2016)
Gemiddelde stijging van de zeespiegel wereldwijd 1992 - 2016 (bron: University of Colorado 2016)

Zaterdag 13-01-2018

Het hoogwater in de Merwede begint alweer te zakken. Gisteren kwam het bericht dat de zeespiegel langs de Nederlandse kust in 2017 hoger was dan ooit eerder gemeten. Het verschil met 2007, tot dusver het recordjaar, was liefst plus 2 centimeter. Over de hele wereld zijn er grote verschillen in de zeespiegelhoogtes. Het kan wel tot 200 meter uiteenlopen, afhankelijk van lokale verschillen in zwaartekracht, stromingen, temperatuur, overheersende windrichtingen, en dergelijke. Voor onze kust was de stijging tot dusver nooit groot. Dat kan veranderen. Het heeft ook invloed op het gemak waarmee de grote rivieren hun water op zee kunnen lozen, en de kracht van getijden. Het nieuwe onderzoek is afkomstig van het instituut Deltares.

     Het bekende Potsdam Institut für Klimatfolgenforschung publiceerde deze week een nieuwe studie in Science Advances. In de komende twintig jaar zullen miljoenen meer mensen grote risico's lopen op overstromingen van rivieren door extreme regenval. De bedreigde bevolking in Azië zal in die tijd verdubbelen van 70 naar 156 miljoen (vooral China, India en Indonesië), in Zuid-Amerika naar 12 miljoen en in Afrika naar 34 miljoen mensen. In al die landen ontbreken geld, kennis en infrastructuur om voldoende dijken, opvangbekkens en andere voorzieningen te bouwen zoals in Europa en de VS. En dan zijn we nog maar 20 jaar verder.

     Een recent voorbeeld. De Mekong-delta in Vietnam is een van de productiefste en dichtstbevolkte landbouwgebieden in de wereld. In de laagliggende delta wonen 18 miljoen mensen. In 2015/2016 brak in het gebied een dramatische droogte uit. Door de hogere zeespiegel drong zout zeewater diep de delta binnen en verwoestte de oogsten en maakte de grond ongeschikt. Circa 1 miljoen arme boeren vluchtten met hun families uit de delta. Grote delen van het enorme gebied moesten prijs gegeven worden aan de zee. Dat is allemaal  in deze laatste jaren gaande, de rijstbouw in de delta wordt serieus bedreigt en de wereld kijkt toe. Men vreest dat onbeheersbaar grote stromen mensen zullen weg vluchten voor de honger.

     Ondertussen wil de onbeschaamde praalhans Thierry Baudet graag debatteren met weerman Gerrit Hiemstra of global warming wel waar is. Hij twitterde van de week dat het allemaal vier keer onzin was.

 

Het blijft de hele dag grijs bewolkt. Ik haal wat laatste boodschappen in de stad. De kunstijsbaan op de markt is weer opgeruimd. Zouden we nog winter krijgen? Vooralsnog tonen de weerkaarten geen serieuze vorst. Tot dusver was de winter zeer zacht en kletsnat. Als dat zo blijft, komt hij in de top-10 van warmste winters terecht.

     Ik lees een boos boek Edward O. Wilson, een vooraanstaande Amerikaanse bioloog en natuurkenner, 'De halve aarde. Het gevecht om leven van onze planeet' (Ned. vert. Amsterdam University Press, 2016).

     Straks komen Fons & Jo-Anne bij ons de beroemde rijsttafel van Anna eten. Vooraf zal Fons even de nieuwe startaccu bij ons aan boord installeren. Dat zit toch wat degelijker dan als ik het zelf doe.

 

Gevaarlijke ontwikkeling. Enige maanden terug dreigde Trump het atoomaccoord met Iran op te zeggen, als Iran niet instemt met aanscherping ervan. De Europese Unie was hier erg ongelukkig mee. Iran laat vandaag weten dat een dergelijke aanscherping niet zal gebeuren, en 'geen enkele verandering in het akkoord zal accepteren - nu, noch in de toekomst.' Mogelijk gokte Trump erop dat het bewind in Teheran zich onzeker voelt door de aanhoudende protesten onder de bevolking en geen terugkeer van de wurgende sancties aandurft. Hoog spel, en dat lijkt dus misgegokt, het bewind van de ayatollah's staat onder druk en denkt waarschijnlijk zich geen enkele verdere zwakte te kunnen veroorloven. Terug naar boven

Gorinchem (135)

Zondag 14-01-2018

Soms komt de waanzin van deze wereld wel erg duidelijk aan het licht. Bewoners van Hawaii kregen gisterochtend deze tekst op hun mobiele telefoons: 'Ballistic missile threat inbound to Hawaii. Seek inmediate shelter. This is no drill'.' Ook op radio en televisie werd alarm geslagen en de bewoners van de eilanden zochten in paniek dekking in kelders en andere schuilplaatsen en dachten dat hun laatste uur geslagen had. Velen veronderstelden dat Noord Korea een raket op ze had afgevuurd. Na ongeveer een half uur bleek dat het vals alarm was. De leiding van de Pacifische Vloot meldde dat het alarm per vergissing was verstuurd. Vlak daarna kwam er een melding van Het Witte Huis, dat president Trump 'op de hoogte was gesteld van de rampenoefening in Hawaii'. Juist, geen vergiassing dus maar een rampenoefening. De president zelf speelde gisteren golf in zijn buitenverblijf Mar-a-Lago, aldus Fox News.

 

Wat was het gisteravond gezellig met Fons & Jo-Anne! Het werd ongemerkt twee uur. We hadden ze al te lang niet gezien, dus er viel veel bij te praten. Tevoren installeerde Fons de nieuwe startaccu op de boot. De motor startte meteen. Ik heb de boot aan de walstroom gelegd voor de komende paar dagen, zoadt alle accu's een keer goed opladen. Dan haal ik hem er weer af wegens het risico van electrolyse, want ter weerszijden liggen stalen schepen.

     Vanmorgen een uurtje uitgeslapen. Het is een mooie, zonnige dag waarop heel wat wandelaars over de sluis passeren. Wij gaan de deur niet uit. 's Middags komt Tessa op de thee met Lina-Mae.

 

De NRC publiceert een eigen onderzoek naar de werking in Europa van het 'foute-artsen-register'. Twee jaar na de invoering van het Europese waarschuwingssysteem voor disfunctionerende zorgverleners kunnen deze dokters nog steeds makkelijk over de grens aan het werk gaan. Tien van de 28 Europese landen gebruiken het systeem niet eens. Het werd destijds opgezet na onder andere de affaire Jansen Steur. Bulgarije, Cyprus, Estland, Griekenland, Letland, Luxemburg, Malta, Slovenië, Slowakije en Tsjechië melden niet. Foute artsen en tandartsen uit die landen kunnen dus ongestoord elders in Europa gaan werken. De krant geeft er een aantal onthutsende voorbeelden van. Terug naar boven

Gorinchem (136)

George Bush sr., Michail Gorbatsjov en Helmut Kohl (foto NRC)
George Bush sr., Michail Gorbatsjov en Helmut Kohl (foto NRC)

Maandag 15-01-2018

Geschiedenis kronkelt als een wilde bergbeek. In de jaren 50 tot en met 80 waren de rechtse partijen VVD en CDA absolute voorstanders van de NAVO. Our insurance for peace. De linkse partijen waren kritisch tot faliekant tegen. Nu, vijftig jaar later, lijkt het soms andersom geworden. Uit rechtse hoek hoor je vaak het verwijt dat de NAVO de Russen nooit op de kast had moeten jagen door na het uiteenvallen van het Warschaupact het bondgenootschap is oostelijke richting uit te breiden. De Oosteuropese landen en de zelfstandig geworden ex-Sovjetstaten Estand, Letland en Litauen opteerden allemaal voor het lidmaatschap en werden toegelaten. Daardoor hebben we, zeggen veel rechtse critici, de Russen geprovoceerd en zijn we dus eigenlijk medeschuldig aan de annexatie van de Krim en de semi-oorlog in het oosten van Oekraïne. Iemand als Jaap de Hoop Scheffer, voormalig secretaris-generaal van de NAVO, zei dat vorige week nog in Nieuwsuur. De oud-minister noemde het begrijpelijk dat Poetin zich in 2008 mordicus tegen de uitbreiding van de NAVO met Georgië en Oekraïne verzette: 'Hij zei tegen mij, nadat het communiqué was uitgekomen: "mister secretary-general, this will not be." Dit gaat niet gebeuren!' Rusland voelde zich niet alleen omsingeld – maar ook misleid. Al jaren beweren de Russen dat ze na de Koude Oorlog op het hoogste niveau is toegezegd dat de NAVO niet oostwaarts zou uitbreiden. Luuk van Middelaar herhaalt het deze week nog eens in een opinieartikel in de NRC. De Hoop Scheffer had hetzelfde overigens al een paar jaar eerder gezegd. Het is echter niet waar, het is nooit tot zo'n belofte aan de Russen gekomen en van woordbreuk was geen sprake.

     Overigens was De Hoop Scheffer niet steeds op dezelfde manier clement in het begrijpen van de Russen. In augustus 2014 zei hij nog: 'Als Rusland besluit om Oost-Oekraïne binnen te trekken, heeft de NAVO geen andere optie dan het nemen van zeer forse maatregelen. Dat is de enige taal die Poetin begrijpt.' (lees hier en hier op mijn blog).

     Jaren geleden heb ik de mythe van de westerse woordbreuk al eens nagezocht en ontdekt dat een dergelijke toezegging nooit gedaan is. Wél werd een dergelijke suggestie gedaan door de US-mininster van buitenlandse zaken James Baker in de tijd van de Duitse eenwording, maar nooit geformaliseerd. President Bush senior zag het niet zitten. De Russen waren er toen trouwens niet eens in geïnteresseerd. Na de val van de Muur en de ontbinding van het Warschaupact zocht de NAVO naar een nieuwe rol als vredesorganisatie van vrije democratieën en er werd zelfs gesproken over een potentieel NAVO-lidmaatschap voor de Russen (mits het een echte democratie zou worden)! Ik kwam dat ondermeer tegen in de dikke pil van Fiona Hill en Clifford G. Gaddy 'Mr. Putin, Operative in the Kremlin' (Brookings, 2011, 2015).

     Dat er geen sprake was van zo'n gebroken belofte aan de Russen werd dit weekeinde omstandig uiteengezet door journalist en historicus Hubert Smeets in een lijvig artikel in de NRC: 'De NAVO brak zijn woord aan Rusland niet'. Natuurlijk was de toetreding van de oostblokstaten een gewelidge vernedering voor Rusland. Poetin zelf noemt het vaak 'de grootste geopolitieke nederlaag ooit' voor zijn land. Maar de NAVO kon het sterke verlangen van de volkeren in het oosten om bescherming onder de NAVO-atoomparaplu immers onmogelijk negeren. De uitbreiding kwam er en nu voelen de Russen zich begrijpelijkerwijs ingesloten. Maar woordbreuk was het niet.

     We moeten wel oppassen, want Poetin streeft er alle mogelijke manieren naar om terrein terug te winnen. Juist vandaag wordt bekend dat Moskou in Bosnië stookt. In het geheim geven Russen aan Bosnisch-Servische separatisten militaire trainingen en er is groeiende zorg dat er een referendum over onafhankelijkheid, gesteund door Rusland, op handen is.

 

Vandaag hebben we een winderige dag met veel regen. Er is sprake van een tweede zware storm deze maand op donderdag. Of het ervan komt moeten we nog even afwachten. Het is sinds de jaarwisseling flink onstuimiger dan gebruikelijk. Een zware storm komt gemiddeld eens per anderhalf jaar voor in Nederland.

     De ochtend besteden we aan sport en boodschappen. Anna gaat 's middags op Lina-Mae passen, terwijl Tessa met Vajèn naar zwemles gaat.

     Op FB verschijnt het bericht dat een bulldozer vanmorgen aan het werk ging bij de archeologische vondsten aan de Duveltjesgracht. Is de bouw begonnen? Hebben ze zoveel haast om een fait accompli te scheppen? Ik dacht dat het vanwege het risico op hoogwater van Rijkswaterstaat pas na 1 april mocht? Ik bel met het vragennummer van Rijkswaterstaat, waar een vriendelijke meneer belooft het zo snel mogelijk uit te zoeken. Terug naar boven

Gorinchem (137)

Dinsdag 16-01-2018

Het valt waarschijnlijk mee met de voor donderdag aangekondigde zware storm. Het enorme lagedrukgebied boven IJsland stuurt met de straalstroom nu nog tamelijk zwakke depressies onze kant op, met veel regen en wind. Donderdag zou er een stormdepressie tussen kunnen zitten, die vanaf Newfoundland over Ierland in onze richting gestuwd wordt en een westerstorm op kan leveren.

     Laat ik het zonder commentaar opschrijven: het jaar 2017 is officieel het op één na warmste jaar sinds het begin van de metingen rond 1860. De andere zijn 2016 (1e plaats) en 2015 (3e plaats). Bijzonder is dat 2017 géén El Niño-jaar was, wat de temperatuur drukte, en dat de grootste opwarming ten opzichte van het gemiddelde over 1981 - 2010 in het Noordpoolgebied was (zie hierboven).

 

We hebben een onstuimige dag met felle regen- en hagelbuien en korte zonnige perioden. Anna heeft haar oppasdag. Ik haal wat boodschappen in de stad en stuur mijn wapenvergunning op naar de politie in Rotterdam.

     Van het Waterschap Rivierenland belt de man op die toezichthouder is voor de bouw van het hotelgedrocht aan de Duveltjesgracht. Een aardige man. Hij bewaakt de dijkveiligheid voor buitendijkse bouwprojecten in de hoogwaterperiode. Inderdaad is buitendijks bouwen in principe verboden van 15 oktober tot 1 paril, maar hij kan ontheffing verlenen en dat heeft hij gedaan. Helaas, maar het is niet anders. Gorcum verkracht zijn historisch erfgoed. Ik wacht nog op de reactie van Rijkswaterstaat.

     In de brievenbus ligt vanochtend een schrijven van de Bouwonderneming Stout BV, de aannemer die het wanstaltige hotel zal bouwen. De bouw is begonnen, schrijft hij, en hij verontschuldigt zich bij de omwonenden voor eventuele overlast van bouwverkeer. Dat zal stapvoets (Voets!) rijden en zoveel mogelijk met kleine vrachtwagens geschieden. Tja, Berry Voet laat er geen gras meer over groeien en wil begrijpelijkerwijs voor de gemeenteraadsverkiezingen een fait accompli scheppen.

     De bouw werd ruim een jaar opgeschort, het ging dus niet zonder slag of stoot maar we hebben tenslotte de strijd verloren. Triest. Een ongelijke strijd, want de gemeente had de zaak al jaren eerder op slinkse en uitermate achterbakse wijze geregeld. Groen Links-wethouder Arjen Rijsdijk bracht niet de politieke wijsheid en vindingrijkheid op om de zaak ten goede te keren, toen de Gorcummers erachter kwamen. Bij de komende verkiezingen zal men GL erop afrekenen en de schande zal de gemeente tot in lengte van jaren met zich meedragen.

 

Naschrift 17.20 uur. Zojuist verschijnt het volgende bericht op de FB-site 'Kasteelcomplex Blauwe Toren' van een van de leden:

  

'BREAKING NEWS !!! 
Zojuist is er contact geweest met Rijkswaterstaat. Zij zijn na diverse meldingen van verschillende verontruste Gorcummers meteen uit gaan zoeken om welke activiteit het gaat en of daar een vergunning bij hoort.
Wij hebben de volgende mededeling ontvangen:

 

"Er is voor het hotel al twee keer een vergunning aangevraagd en verleend.
De laatste vergunning is echter inmiddels verlopen en er is nog geen nieuwe vergunning aangevraagd en dus ook niet verleend. Dat betekent dat er illegale activiteiten plaatsvinden.
Daarnaast is het in het stormseizoen èn tijdens deze hoogwaterstand, geen activiteit buitendijks toegestaan.
Morgen zal er direct een inspectie plaatsvinden."

 

Zelf heb ik nog niets van Rijkswaterstaat gehoord. De stadgenoot dit het bericht postte, beweert dat het beslist geen nepnieuws is. Dat is natuurlijk je eerste gedachte, want er staat een foto van Ridder van Rappard bij, Gorcums bekendste burgemeester van na de oorlog. Het zou geweldig zijn, ieder uitstel is winst. Terug naar boven

Gorinchem (138)

De Duveltjesgracht vanmiddag om 15 uur. De bouw ligt stil.
De Duveltjesgracht vanmiddag om 15 uur. De bouw ligt stil.

Woensdag 17-01-2018

Vanmorgen plaatst stadgenoot Johannes van Camp om 10 uur een filmpje op FB dat hij even tevoren maakte aan de Duveltjesgracht. Het talud van de oever tegenover de stadswal is over de volle lengte afgegraven, maar de bouw van het hotelgedrocht ligt stil. Kennelijk heeft Rijkswaterstaat ingegrepen, lijkt me. Van Camp ontmoette er horeca-ondernemer Berry Voet. Die bevestigde 'dat de bouw voorlopig voor onbepaalde tijd is stilgelegd. Berry gaf aan heel graag met de gemeente te willen praten over een andere oplossing en beaamde dat er de afgelopen tijd verschillende opties besproken zijn met de gemeente en de Historische Vereniging Oud-Gorcum. O.a. de optie om van het pand van Poort 6 op de Markt een hotel te maken. Wat een geweldig idee, maar de ...gemeente ziet dit niet zitten en blijven bij de voorgenomen plannen.' Op FB vraagt men Groen Links-wethouder Arjen Rijsdijk om verduidelijking. Waarom was er geen alternatieve lokatie mogelijk? Vroeg Voet teveel?

 

11.57 uur. Nou breekt mijn klomp: zojuist belt Rijkswaterstaat me. Er is een geldige watervergunning voor de bouw verleend, samen met het Waterschap, en zij hebben de bouw niet stilgelegd. Deze week komen ze de bouwplaats inspecteren of alles via de regels verloopt. Maar volgens waarnemers ligt de bouw stil, zei ik, en volgens meneer Voet ook. Tja, dat moet dan haast wel van de gemeente komen, zegt mijn zegsman van RWS. Wie snapt het nog? Uiteraard gaan er op FB beschuldigingen van nepnieuws over en weer.
 
Vandaag is het net als gisteren winderig, maar droog. Ik hervat de lectuur van een uitsekend boek dat ik lange tijd had laten liggen, 'Life on the Edge' van theoretisch fysicus Jim Al-Khalili en moleculair geneticus Johnjoe Mc Fadden (Bantam Press, 2014). Te moeilijk - en toch baanbrekend. Het ontrafelt de manier waarop quantumprocessen een rol spelen in belangrijke biologische processen zoals fotosynthese en reukzin. Na enige bladzijden zit ik er weer helemaal in. het is belangrijk omdat we hierdoor eindelijk een verband kunnen achterhalen tussen de microwereld van onbegrijpelijke quantumprocessen en onze zichtbare macrowereld. Dat loopt via tunneling, protonpompen en excitons.
     Even na drie uur lopen we naar de boot. Lekkage aan stuurboord, niet aan bakboord. Ik start de moter en laat hem twintig minuten lopen. Daarna koppel ik de walstroom af, tegen eventuele electrolyse vanwege de stalen schepen aan weerszijden. Daarna loop ik langs de Duveltjesgracht en maak de foto hierboven. Inderdaad liggen de bouwwerkzaamheden stil. Er staat veel water in de gracht, de muur- en torenresten steken er ternauwernood bovenuit.
 
Na terug keer zie ik dat de gemeente een communiqué uitgaf op zijn FB-site. Het is triest maar duidelijk: alle vergunningen zijn er, dus ook van Waterschap en RWS. Johannes van Camp wordt weggezet als een leugenaar, die nepnieuws verspreidt. De bouw ligt kennelijk even stil omdat de hoogte van het water in de Duveltjesgracht de voortgang belemmert. Misschien kunnen ze dan niet heien.
     Merkwaardig gebeuren, ik was een halve dag blij met niks. Misschien zou stilstand van de bouw tot na de verkiezingen nieuwe kansen geven de historische resten te redden. Maar ongein en verdraaiing van feiten zijn schering en inslag op sociale media. Johannes van Camp geeft in een reactie toe dat hij fout zat: 'Ik heb zoals ik net al postte een hele grote duim en af en toe te veel fantasie, OK!' Nou, wat mij betreft niet OK, de berichten die je de wereld instuurt horen te kloppen, die dien je vooraf te checken en als dat niet lukt moet je dat erbij zetten, plus dat het jouw veronderstellingen zijn. De wereld is al ingewikkeld genoeg. Terug naar boven

Gorinchem (139)

De veerdienst Riveer haalde vanmorgen vroeg de veren over de Merwede uit de vaart (foto Riveer).
De veerdienst Riveer haalde vanmorgen vroeg de veren over de Merwede uit de vaart (foto Riveer).

Donderdag 18-01-2018

We horen vanmorgen de wind aantrekken terwijl we nog in bed liggen. Toch een zware westerstorm op komst. De wind loeit en kreunt om het huis. We kijken naar de boot. De mast zwaait flink heen en weer, maar verder is er niets mis, de vallen staan strak en de landvasten zitten goed. Een paar uur geleden haalde de veerdienst Riveer de boten op de trajecten Gorinchem, Werkendam, Hardinxveld, Sleeuwijk, Woudrichem en Brakel-Herwijnen uit de vaart (foto hierboven). In het hele land geldt nu code oranje voor zeer zware windstoten van 110-130 km/u, lokaal mogelijk 140 km/u. Later - om 9.16 uur - wordt zelfs code rood afgegeven voor Zuid- en Noord-Holland, Utrecht, Flevoland, Gelderland, Overijssel en het IJsselmeergebied. Snelwegen worden afgesloten. Om 9.49 uur meet men in Hoek van Holland een windstoot van 143 km/uur. Even later waait het er gemiddeld Bf 11 en dat is officieel een zeer zware storm.

     De storm brengt nogal wat teweeg in het land. NS heeft alle treinverkeer stilgelegd. Is dat wel eens eerder gebeurd? Op veel snelwegen zorgen omgewaaide vrachtwagens voor files en afsluitingen. Over het hele land zijn er afgewaaide daken, omgewaaide bomen, rondvliegende zonnepanelen en andere voorwerpen, en ingestorte muren. in De Bilt meet men een zeer zware windstoot van 122 km/uur. Ook wordt tot ver in het binnenland storm, windkracht 9, gemeten. Dat is zo diep landinwaarts een zeldzaamheid.

    KNMI weerstation Herwijnen meldt om 10.30 uur ongekend harde windstoten van 120 km/uur. Tegen elf uur lijkt de storm bij ons op zijn zwaarst. We besluiten dezondanks toch maar naar Oost te rijden voor boodschappen en sport. De narrow boat in de haven blijkt gedeeltelijk van de voortros te zijn gewaaid; kwaad kan het niet en de havendienst is doende de eigenaar te bellen. De wind raast door de takken van de grote es op de Altenawal. Onderweg is op de Newtonweg een boom over de weg omgewaaid - en ook alweer opgeruimd.

     Rond half één keren we terug uit het fitnesscentrum. De wind is duidelijk afgenomen. De wegen zijn bezaaid met afgewaaide takken. De narrow boat in de haven ligt weer recht. Maar in het oosten houdt de storm nog huis. Daar vallen twee doden; een man uit Zwolle die een tak op zijn hoofd krijgt en een man in Enschede die een boom op zijn auto kreeg. Om 13.00 uur gaat de Ramspolwaterkering dicht van wege het hoog opgestuwde water. Omstreeks 13.25 uur meet men de hoogste ooit gemeten bij de gesloten balgstuw: 1.6m +NAP, meldt Rijkswaterstaat. De stuw is dus niet voor niks opgeblazen.

     Niet land daarna is de storm grotendeels voorbij, behalve in het noorden en oosten. Code rood (weeralarm) blijft gelden tot 14.00, en nog een uur langer in Gelderland en Overijssel. Er zijn duizenden schademeldingen uit het hele land. De nieuwe dakpannen op ons dak, gelegd na de vorige zware storm deze maand, bleven op zijn plaats.

 

Nu komt het debat hoe uitzonderlijk deze storm was. De vorige zware storm was veertien dagen geleden. De laatste daarvoor was in september 2017. Zware stormen van dit kaliber komen gemiddeld eens in de twee jaar voor in Nederland. Frequenter en zwaardere stormen, vaker hittegolven, meer neerslag, extremer weer kortom, voorspelden de klimatologen al enige decennia geleden voor ons land. Zware stormen in West Europa komen nu bijna altijd in de winter voor en hebben hun oorsprong boven de noordelijke Atlantische Oceaan, tussen Canada en IJsland. Een modelberekening van het KNMI verwacht dat in een warmer klimaat het aantal zware stormen in ons land vooral in de herfst zal toenemen.

 

Vanmiddag zou mijn oude vriend en zeilmentor Erik de H. langskomen. Maar terwijl we aan het sporten zijn meldt hij op Voicemail dat het er niet van kan komen; de A2 en de A15 waren toen wegens de storm gesloten. Terug naar boven

 

Gorinchem (140)

Het lagedrukgebiedje dat de zware storm van gisteren veroorzaakte, zichtbaar op onze barograaf.
Het lagedrukgebiedje dat de zware storm van gisteren veroorzaakte, zichtbaar op onze barograaf.

Vrijdag 19-01-2018

De passage van de zeer zware storm van gisteren is mooi te zien op onze barograaf (hierboven). Het venijnige kleine, maar diepe lagedrukgebiedje ontstond snel in de rand van een veel groter Laag bij IJsland en trok snel verder naar Duitsland. Vandaag wordt de balans opgemaakt: twee doden en een schade die oploopt in de richting van liefst 100 miljoen euro. De zware storm van 3 januari jl. bracht 'slechts' 10 miljoen euro schade.

      Vanmorgen is het half bewolkt met lange zonnige perioden. Ik geniet van het boek 'Life at the Edge' (Bantam Press, 2014) van de wetenschappers Jim Al-Khalili en Johnjoe McFadden, over het nieuwe terrein van quantumbiologie. Het is verbluffend om te lezen hoe vroeg in de evolutie van het leven op aarde de ongrijpbare fenomenen van de quantumwereld zoals spin, superpositie en verstrengeling, benut werden en 500 miljoen jaar geleden evolutionair voordeel gaven aan simpele pre-Cambrische microben. Voordelen zoals magnetoreceptie, het kunnen waarnemen van het aardmagnetisch veld voor de bepaling van plaats en richting, een vermogen dat de mens niet heeft, maar dat via reptielen en dinosauriërs werd doorgegeven aan ondermeer vogels (zelfs kippen), amfibieën, vissen (o.a. walvissen, dolfijnen, zalmen en palingen), geleedpotigen, kakkerlakken en fruitviiegjes. De werkelijkheid op quantumniveau is totaal anders dan die van onze macrowereld, maar dat belette het leven en evolutie niet er toepassingen voor te ontwikkelen. Die ruime bruikbaarheid van quantumfenomenen is een extra argument voor de stelling dat leven zich overal in het heelal betrekkelijk gemakkelijk ontwikkelen kan.

 

Het blijft de hele dag droog en zonnig. Ik lees in bovengenoemd boek ademloos het hoofdstuk waarin betoogt wordt dat de evolutie toch een Lamarckiaanse aspect zou kunnen hebben. Tot dusver is de wetenschap het erover eens dat tijdens het leven verworven eigenschappen niet erfelijk zijn. Lamarck beweerde dat in het begin van de 19e eeuw. Bekend voorbeeld was de griraffe, die door het reiken naar vruchten hoog in palmbomen een steeds langere nek verwierf en aan zijn nageslacht doorgaf. Zo werkt het niet; evolutie ontstaat door willekeurige (at random) mutaties in de genen, waarbij de voor survival gunstige mutaties bleven. Maar de auteurs van 'Life at the Edge' plaatsen in navolging van de quantumfysicus Erwin Schrödinger het mutatiemechanisme in een quantumcontext. Omdat de quantumwereld van waarschijnlijkheden aan elkaar hangt, het onzekerheidsbeginsel,  geeft het een optie aan de buitenwereld om de uitkomst van mutaties in het DNA te beïnvloeden. Dat loopt via tautomerisatie van de waterstofbruggen tussen de DNA-baseparen. Als die hypothese blijkt te kloppen, kan evolutie sneller reageren op veranderingen in de buitenwereld. dan men denkt. Ingewikkeld, maar erg belangrijk; ik kom er wel op terug. Terug naar boven

Gorinchem (141)

Een fascinerende screenshot met mensen die het ook niet meer weten. De Amerikaanse Senaat 23 minuten voor de shutdown van de federale overheid.
Een fascinerende screenshot met mensen die het ook niet meer weten. De Amerikaanse Senaat 23 minuten voor de shutdown van de federale overheid.

Zaterdag 20-01-2018

Trump gaat gokken niet uit de weg, weten we. Precies één jaar na het begin van zijn controverseel presidentschap gaat de federale overheid op slot. De president torpedeerde twee compromisvoorstellen over het dreamerprobleem (dat hijzelf veroorzaakte), voorstellen die zowel door Democraten als Republikeinen werden gesteund. 'De man die zo trots is op het sluiten van deals, was dus tot twee keer toe de dealbreker', schrijft De Volkskrant. De Democratische 'obstructionalist losers' zouden, in de woorden van het Witte Huis, hebben gekozen voor 'onwettige illegalen' en daarmee de 'wettige burgers' in de steek hebben gelaten. Circa 700.000 migranten zonder geldige verblijfsvergunning, die als kind naar de VS waren gekomen, worden het slachtoffer, want de 'essentiële diensten' zoals politie, leger, veiligheids- en immigratiediensten, en douane blijven aan het werk. Werk dat ondermeer bestaat uit uitzetten, een vloedgolf van menselijke drama's. Er volgt nu een partij handje-drukken - wie houdt het het langst vol? - dat politiek levensgevaarlijk is. Kiezers verachtten in het verleden dit vertoon van disfunctionaliteit. De afgelopen dagen was Trump vooral afwezig. Hij onderhandelde nauwelijks en hield compromissen tegen. Dit is het Amerika onder Trump: chaotisch, hopeloos verdeeld en disfunctioneel. Er gaan 800.000 ambtenaren naar huis. Bijvoorbeeld NASA gaat dicht, het Mars-programma Curiosity wordt stilgezet, beurzen en leningen voor studenten worden niet uitbetaald, poliklinieken van ziekenhuizen sluiten, vuilnis in Washington DC wordt niet meer opgehaald. De schade wordt geraamd op een miljard dollar per dag. Grappig: het onderzoek van speciaal aanklager Mueller gaat wel door.

     Je mag nog blij zijn dat de gok van Trump geen gevaarlijke buitenlandse controverse betreft. Maar...pas een kwart van Trumps ramptermijn zit erop. Ter bemoediging: in Zuid-Afrika lijkt het ANC begonnen om hun probleempresident Zuma af te zetten. 

 

Vanmorgen is het grijs bewolkt en licht miezerig. Juist vandaag brengt de post 'Vuur en woede', de Nederlandse vertaling van Michael Wolffs boek over het Witte Huis van Trump (Prometheus, 2018). De vertaling kon je sneller krijgen dan de oorspronkelijke versie, die in herdruk is.

     In de middag miezert het wat meer. Er zou natte sneeuw komen, maar die zien we nog niet. Ik ga even naar mijn vriend Inge in Heukelum om een doos wijn te halen. Terug naar boven

Gorinchem (142)

Zondag 21-01-2018

Lamarck versus Darwin. Kunnen mutaties in onze genen worden gestuurd door de omgeving of ontstaan ze volledig toevallig? Waarbij een gunstige mutatie zorgt voor méér nageslacht en een ongunstige mutatie geen evolutionair succes heeft. Het hangt af van de snelheid waarmee gunstige mutaties ontstaan: gestuurd door omgevingsfactoren ontstaan ze sneller dan 'gestuurd' door niets dan toeval (at random). Een gestuurde aanpassing in de genen is er eerder dan als er gewacht moet worden op het toeval. Dat is een gedachte die experimenteel getest kan worden.

     In de tweede helft van de vorige eeuw was de wetenschappelijke consensus dat mutaties in het DNA toevallig zijn en dat de richting van de evolutie louter en alleen wordt bepaald door natuurlijke selectie - de survival of the fittest. Maar in 1988 verscheen er in Nature een omstreden artikel van John Cairns, een eminente geneticus uit Boston, 'The Origine of Mutants', waarin die consensus aangevallen werd. Zijn experimenten met het uithongeren van bacterieën (de darmbacterie Escherichia Coli) die de melksuiker lactose niet konden verteren, leken aan te tonen dat mutaties eerder optraden als ze gunstig waren. Mutaties dus, die de bacterie in staat stelden om lactose wél af te breken. Herhaling van de experimenten door anderen gaven dezelfde merkwaardige uitkomst, een uitkomst die niet paste binnen de toenmalige consensus dat mutaties absoluut at random moesten ontstaan. Want welk mechanisme zou een bacterie in staat moeten stellen om de mutaties in DNA te kiezen? De op DNA gecodeerde informatie kent immers maar één richting: instructies die via boodschapper RNA naar de ribosomen gaan, de plaatsen in de cel waar eiwitten worden gemaakt. Er gaan nooit instructies in omgekeerde richting, naar het DNA.

     Natuurlijk zou de gunstige mutatie al tevoren in de bacteriekolonie aanwezig geweest kunnen zijn. Natuurlijke selectie zou de mutant doen uitblinken, terwijl de bacterieën zonder die mutatie uitstierven. Maar de aangepaste bacterieën verschenen veel sneller op de voedingsbodems, dan langs die weg mogelijk was. Cairns kon bovendien aantonen dat er bij zijn kolonies E. Coli ook geen sprake was van een algemene versnelling van de mutatiegraad.

     In hun boek 'Life at the Edge' (Bantam Press, 2014) opperen Jim Al-Khalili en Johnjoe McFadden een quantumtheoretische verklaring voor de opzienbarende vondsten van Cairns. Een verklaring die ik maar moeilijk onder de knie krijg.

     Waardoor worden mutaties in het DNA veroorzaakt? Daar zijn verschillende mechanismes voor: kopieerfouten, schade door cemische stoffen, UV-licht, radioactieve straling, radioactief verval van deeltjes en zelfs straling uit de ruimte. Al die processen vinden op moleculair niveau plaats en het ligt voor de hand dat quantumprocessen er een rol in spelen. Maar in het huidige geval gaat om mutaties ten gevolge van tautomerisatie. Dat vergt enige uitleg en een afbeelding. Dat doen we de volgende keer.

 

Gisteravond waren we bij Barbara voor de verjaardag van haar man Michel. Hier een leuke foto van Anna en haar oudste dochter. Ik raakte op dreef in een gesprek over kosmologie met de man van Michel zijn moeder. Vanmorgen breekt er een zonnige zondag aan. Ik bestel een nieuw ICP (eigendomsbewijs voor de boot). Het oude verloopt half maart. In buitenlandse havens vragen ze er wel eens naar. Tevens bestel ik een nieuw Klein Vaarbewijs II bij Vamex. Mijn huidige vaarbewijs is weliswaar onbeperkt geldig na je 70e, maar dat geldt alleen voor Nederland. In het buitenland willen ze daar doorgaans niet aan. Opvallend: op de nieuwe vaarbewijzen voor 70-plussers staat geen expiry date meer. (Bij rijbewijzen geldt die regel niet).

     Middag. Bewolking drijft binnen. Ik kijk even op de boot en vervang de natte handdoeken door droge. Anna is met Tessa en haar dochters naar de kinderboerderij in het Van Andelpark.

 

Twee belangrijke items in het nieuws. De inval van Turkse troepen in het gebied van Afrin in het noordwesten van Syrië, om er de Koerdische YPG-militie te verslaan. De inval zou mislukt zijn, zeggen de Koerden en het doorgaans betrouwbare Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten. Het lijkt me wat vroeg voor die conclusie. In Bonn is het partijcongres van de SPD over de voorgestelde deelname aan een nieuwe Große Coalition met Merkel. Het lijkt me gewenst dat die er komt, want de stabiliteit van Duitsland staat op het spel - en dus die van Europa. Terug naar boven

Gorinchem (143)

De nucleobaseparen Adenine-Thymine (2 waterstofbruggen) en Guanine-Cytosine (3 waterstofbruggen).
De nucleobaseparen Adenine-Thymine (2 waterstofbruggen) en Guanine-Cytosine (3 waterstofbruggen).

Maandag 22-01-2018

Krijgt de Franse wetenschapper Lamarck na tweehonderd jaar toch een beetje gelijk? Is er toch iets van sturing in de evolutie door eigenschappen van de buitenwereld? Meer concreet: kunnen mutaties in het DNA sneller ontstaan dan bij toeval? Dat was de vraag die hier gisteren aan de orde werd gesteld, naar aanleiding van opmerkelijke uitkomsten van onderzoek van de Bostonse biochemicus John Cairns in 1988 met de darmbacterie Escherichia Coli. Vandaag gaan we een stap verder met de beantwoording van de vraag of de vreemde resultaten van Cairns, die ook bij herhaald onderzoek bevestigd werden, verklaard zouden kunnen worden door quantumprocessen. Daartoe beschouwen we allereerst het fenomeen van tautomerisatie in DNA.

     DNA kennen we allemaal, vooral als je graag politieseries bekijkt. De unieke drager van erfelijke eigenschappen en in de kernen van alle levende cellen is een lange spiraal van nucleotidebasenparen, die door waterstofbruggen met elkaar verbonden zijn. In de DNA-helix komen vier nucleobasen voor: adenine (A), cytosine (C), guanine (G) en thymine (T). A en T binden met twee waterstofbruggen en C en G met drie. Om die waterstofbruggen gaat het. Drie nucleotidebasen vormen een triplet, en de volgorde van de tripletten legt de genetische informatie vast. Die wordt vrijwel foutloos afgelezen door RNA-moleculen, die het buiten de celkern transporteren naar de ribosomen, de celfabriekjes waar ze dienen als instructies voor het maken van vele soorten eiwitten. Fouten in de tripletten kunnen door vele oorzaken ontstaan (b.v. chemicalia, radioactieve straling), die doorgaans ook weer gerepareerd worden, maar niet altijd. Het aantal DNA-fouten bedraagt circa 1 op de miljard. Toch zijn mutaties niet zeldzaam: het aantal cellen in ons lichaam schat men namelijk op 3 x 1013, ofwel meer dan 10.000 miljard. Dat zijn dus vele miljarden mutaties per dag.

     Zo'n fout heet een mutatie en als hij niet gerepareerd wordt, blijft hij deel uitmaken van het erfelijk DNA-materiaal en keert dus terug in het nageslacht. De meeste mutaties zijn ongunstig en de organismen die ze dragen sterven uit, maar soms geven ze een evolutionair voordeel, bijvoorbeeld als de omgeving verandert. Sinds Darwin vinden we dat mutaties per toeval (at random) ontstaan en dat de evolutie niet gestuurd wordt (dan door dat toeval). Maar de uitkomsten van Cairns en anderen wekken daar twijfel over.

     De bindingen tussen de nucleotidebasen van de beide DNA-ketens zijn electrostatische waterstofbindingen, zoals je hiernaast ziet. In feite is het waterstofatoom niets anders dan een proton. Een elementair deeltje dat onderhevig is aan de wetten van de quantumfysica. Dat wil zeggen dat zijn precieze plaats onzeker is. Meestal is het proton in de baseparen te vinden op de plaatsen zoals hier rechtsboven weergeven, de plaats waar het de laagste energie heeft, maar door de quantumonzekerheid kan het spontaan ook op andere plaatsen in de bindingsbrug verschijnen. Zie het plaatje hieronder.

 

 standard and rare forms of nucleobases A-T. - kopie

De standaardvorm van het Adenine-Thymine basepaar in DNA, en de tautomerere vorm, door de andere plaats van het proton (afbeelding uit 'Life on the Edge', Jim Al-Khalili & Johnjoe McFadden (Bantam Press, 2014).

  

Stel dat hde beide protonen van plaats verspringen in het Adenine-Thymine basepaar, dan ontstaat de zeldzamere tautomerische vorm. Als die plaatsverandering van het proton plaatsvindt omstreeks het tijdstip dat het basepaar gerepliceerd (slpitst en afgelezen) wordt, dan past een nieuw molecule Thymine echter niet meer op de Adeninebase. In zijn tautomere vorm kan A wél een waterstofbinding aangaan met Cyosine (C), en T met Guanine (G). Er ontstaat dus een DNA-fout. Daarover morgen verder.

 

Vanmorgen breekt een halfbewolkte, zachte dag aan. De ochtend gaat heen met boodschappen en sport. 's Middags past Anna op Lina-Mae terwijl Tessa naar zwemles is met haar oudste dochter.

     In Duitsland sprak de SPD zich een meerderheid van slechts 56% zich uit voor verder onderhandelen met de christendemocraten. het wordt een moeizame rit. Voorafgaand betrekken de partijen hun stellingen: voor Schultz 'beginnen de onderhandelingen nu pas goed', terwijl christendemocraten zeggen dat het accoord niet opengebroken kan worden zonder dat alles op losse schroeven staat. Áls er overeenstemming komt, moeten 400.000 SPD-leden zich er nog over uitspreken. Het is nog lang niet in orde.

     Schandalige rechtsverkrachting door de VVD. Die wil de minderjarige kinderen van uitgereisde jihadgangers slachtofferen voor de daden van hun ouders. Terechte verdeeldheid in de coalitie: D66 en CU willen ze wel hier naartoe laten komen. Terug naar boven

Gorinchem (144)

Het proton in de DNA-waterstofbrug heeft hier twee lage energieniveaus. Het proton is meestal op de plek met de laagste energie, maar kan soms naar de tweede 'tunnelen'. (Afbeelding uit besproken boek)
Het proton in de DNA-waterstofbrug heeft hier twee lage energieniveaus. Het proton is meestal op de plek met de laagste energie, maar kan soms naar de tweede 'tunnelen'. (Afbeelding uit besproken boek)

Dinsdag 23-01-2018

Vandaag de volgende stap in de behandeling van de vraag of evolutie volkomen toevallig is of dat er enige vorm van sturing is, toegespitst op de vraag of er bij mutaties in het DNA  enigerlei sturing uit de omgeving is, of dat ze at random plaatsvinden. Gisteren besprak ik het voorkomen van tautomeren, zeldzame vormen van nucleotidebasen die ontstaan door een verandering in de plaats van het proton in de waterstofbruggen van de DNA-helix. De verplaatsing van het proton komt slechts in 0,01 procent van de gevallen voor en is de oorzaak van een mutatie.

      Terzijde: eerder zagen we dat mutaties maar 1 op een miljard keer voorkomen. Dat is toch veel minder dan 1 : 100? Inderdaad, het verschil wordt veroorzaakt door de intensieve reparatie van fouten in het DNA.

     Hoe kan het proton van plaats veranderen? Daarbij komt de quantumfysica om de hoek kijken. Door de fundamentele onzekerheid op het niveau van de elementaire deeltjes is het proton als het ware uitgesmeerd over de lengte van de waterstofbrug. Dat heet delokalisatie; het is het fenomeen dat je bijvoorbeeld niet precies kunt zeggen waar een deeltje zich bevindt. Het is vooral bekend van de veel kleinere electronen, maar geldt ook voor een groter deeltje als het proton. Het deeltje gedraagt zich als een soort golf die 'heen en weer klotst' over de waterstofbrug tussen de nucleotidebasen in het DNA (zie afbeelding hierboven). De plaats waar je het proton het vaakst zult meten is asymmetrisch gelegen, dichter bij de ene base dan bij de andere. Dat is de plek van de minste energie. Maar het kan in zeldzame gevallen ook elders gemeten worden. Dan ontstaat een mutatie.

 

Nu weten we dat in de quantumwereld iedere meting van een deeltje, in dit geval door het bepalen van zijn plaats, het deeltje onvermijdelijk verstoord wordt. Bij de deling van een cel splitst de DNA-helix zich in twee helften, waarvan de code op de base-tripletten wordt afgelezen door het splitsingsenzym DNA-polymerase en doorgegeven aan de zich nieuw-vormende helft. Het aflezen is de facto een quantummeting die het proton van de waterstofbrug verstoord. Het gebeurt niet alleen bij deling van de cel, maar nog veel vaker bij het aflezen van genetische codes voor de bouw van eiwitten door boodschapper-RNA. Dat heet transcriptie. Je verwacht dus dat mutaties vaker zullen voorkomen bij genen die frequent worden afgelezen en dat is inderdaad herhaaldelijk door onderzoek vastgesteld: de mutatiegraad is dan hoger dan bij zelden afgelezen genen, tot wel 30 keer.

 

Nu moeten we terug naar de merkwaardige resultaten van het onderzoek van de Bostonse geneticus John Cairns in 1988. Resultaten die door vervolgonderzoek steeds werden bevestigd: bij het versterven op voedingsbodems van E.Coli kolonies die lactose (melksuiker) niet konden verteren, waren er bacterieën die door mutatie het vermogen kregen dat wel te doen en te overleven. Het aantal mutaties - de mutatiegraad - was hoger dan door toeval verklaard kon worden, alsof ze sneller ontstonden als dat gunstig was. Zoals eergisteren gezegd kon Cairns in de jaren 90 bewijzen dat die gunstige mutatie niet pre-existent was, dus niet eerder in de E.Coli kolonie aanwezig was. De uitkomsten waren onverklaarbaar en wezen op een Lamarckiaanse invloed van de omgeving op erfelijke eigenschappen, alsof de bacterieën wegens hun vijandige omgeving konden kiezen welke genen muteren moesten. Dat is een taboe in de genetica: informatie gaat maar in één richting, transcriptie is altijd van DNA naar RNA naar eiwitten en nooit omgekeerd. Maar in quantumtermen kan dat wel.

     Het proton in de waterstofbruggen van de DNA-baseparen kan in quantumbegrippen 'tunnelen' van zijn gebruikelijke assymetrische plaats naar de tautomerische (mutagene) positie en net zo gemakkelijk weer terugkeren naar zijn oorspronkelijke plek (zie plaatje hierboven). Het proton is - zolang het niet gemeten wordt - in een superpositie van beide lokaties. Maar bij iedere replicatie, als er transcriptie naar boodschapper-RNA gaat plaatsvinden, wordt de plaats van het proton gemeten. Meestal is dat op zijn oorsponkelijke, assymetrishe lokatie. Het RNA neemt dan (de bacterieën kunnen geen lactose verteren) geen instructie mee dat er enzymen voor de afbraak van lactose gemaakt moeten worden. De bacterie sterft. In een kleine minderheid van de gevallen wordt het proton gemeten op de tautomere (mutagene) positie. Terugspringen van het proton naar de oude positie is na meting niet meer mogelijk. Het boodschapper-RNA neemt dan wél de instructie mee naar de ribosomen in de cel dat er enzymen voor de afbraak van lactose moet worden gemaakt. Omdat de niet-gemuteerde E.Coli-bacterieën afsterven, verzamelen zich op de voedingsbodem alleen maar meer gemuteerde bacterieën.

 

Jim Al-Khalili en Johnjoe McFadden publiceerden deze quantumverklaring voor Cairns' uitkomsten in 1999. Het artikel kreeg weinig bijval. Ik snap dat: want gaat er in hun verhaal  eigenlijk wel informatie over de lactoserijke omgeving terug naar het DNA? De overleving van louter gemuteerde bacterieën proberen ze op te vatten als een exclusief retoursignaal van de omgeveing - de voedingsbodem - naar het DNA. Dode bacterieën doen geen metingen meer; als er desondanks metingen blijven komen wil dat altijd zeggen dat de omgeving lactose bevat. Aardig gevonden, maar dat lijkt me dubieus. Is de conventionele verklaring van toevallige mutaties niet gewoon voldoende? En is het resultaat van de quantummeting - en dus de mutatiegraad - niet simpel at random? Ik zie niet dat de quantummutaties vaker zouden moeten voorkomen dan toevallig. De beide auteurs van 'Life at the Edge' (Bantam Press, 2014) geven de twijfels toe: 'At this time we cannot claim that it is the only explanation.' Lamarck is dus nog niet terug. Toch zoeken ze verder. Daar zal ik me nog in verdiepen.

 

Het is een rustige dag. Vanochtend bewolkt en rond het middaguur wat zon. Niet koud. 's Middags motregen. Anna heeft haar wekelijkse oppasdag. Een mevrouw van de Vamex bericht me dat ik al een Klein Vaarbewijs II heb zonder verloopdatum. Oh. Dat lijkt nogal stom van me. Er staat inderdaad een datum op het pasje, maar niet wat dat voor datum is (dus of het de verstrekkingsdatum of de verloopdatum is). De dame zal de 20 euro terugsturen.

     Trump begint een handelsoorlog met hogere importtarieven voor zonnepanelen en wasmachines. Dat treft vooral Chinese en Zuid-Koreaanse bedrijven. Terug naar boven