sailing-dulce.nl

Logboek 2017/1 Winter te Gorcum

Ansichtkaart van het Eind, onze straat, uit 1902.
Ansichtkaart van het Eind, onze straat, uit 1902.

 Direct naar

 het laatste

 verslag

 

Rijp op de bomen langs de haven op het Eind. Omstreeks 1902 vastgelegd op een ansichtkaart. Eergisteren was het net zo, alleen nu zonder vrachtschuiten en met geparkeerde auto's.

De komende periode zal de gemeente komen met een aantal alternatieve voorstellen voor de herinrichting van onze straat. Ik wacht ze met grote belangstelling af in de hoop dat het niet weer in geschreeuw zal ontaarden, zoals een jaar geleden bij het voorstel van proefsluiting van de Tolsteeg. Niets is redelijker dan eerst een proef houden. Maar de luidruchtige autoliefhebbers triomfeerden. Schielijk trok de gemeente het voorstel in, maar de Groen Links wethouder beloofde dat het in breder verband terug zou keren. Ik ben benieuwd.

Ik ben ook benieuwd of nog een winter krijgen. Aan het eind van het komend kwartaal zullen we onze boot weer op orde maken.

Gorinchem (83)

Van de week op de Altenawal.
Van de week op de Altenawal.

Zondag 01-01-2017, Nieuwjaarsdag

We zitten samen het oudejaar uit. Met champagne kijken we naar de conference van Claudia de Breij, die gaandeweg beter wordt. We hebben de gordijnen dicht. Omstreeks elf uur explodeert er een granaat bij een van de ramen aan de sluiskant. De ruiten rammelen en de glazen trillen even, maar alles blijft heel. Door het ventilatierooster drijft de geur van kruitdamp de kamer in. Het loopt goed af, anders dan verderop in de Krabsteeg waar een vuurwerkbom vijf ruiten van een woning vernielt. Geschrokken mensen zien een auto snel wegrijden.

Om twaalf uur heffen we de glazen en klinken op het nieuwe jaar. Nooit eerder zag ik zo tegen een nieuw jaar op als dit keer, lees wat ik er gisteren over schreef. Door de bank genomen heb ik een nuchtere aard, maar die werkt even niet.

 

Floor en Rommert bellen om nieuwjaar te wensen. De eerste uit Berlijn en de tweede vanaf het Neude in Utrecht. We kijken naar een concert van The Rolling Stones. Ans gaat tegen half twee slapen en ik loop even langs bij buren verderop aan het Eind, waar een gezellige nieuwjaarsborrel is. Buiten is het zicht slecht door kruitdamp en dikke mist. Het gezelschap van mensen uit de buurt vrolijkt me op. Om half vier ga ik naar huis. Vanochtend hangt er weer mist buiten. Ik scheur het laatste blaadje van de scheurkalender en hang een nieuwe op - een rituele handeling. Opnieuw beginnen, er zijn 365 blaadjes om af te scheuren en dan is het 2018.

 

Volgt een grijze middag, die opgevrolijkt wordt door de gezinnen van Barbara en Tessa, die nieuwjaar komen wensen. Terug naar boven

Gorinchem (84)

Gorinchem (84)

Maandag 02-01-2017

Vaak heb ik regels van het gedicht 'Achter het einde' van Gerrit Achterberg (1905 - 1962) in mijn hoofd. Mijn eerste dichter. Meestal is het de regel - zie hiernaast - 'ergens tegen de sterren sloeg het wereldraadsel uiteen'. Tenminste, dat dacht ik in de jaren dat we door de Middellandse Zee zwierven, maar er staat niet 'wereldraadsel'. Gewoon 'raadsel' zonder meer, maar kennelijk meende ik onbewust dat raadsels die 'de elementen bevatten' kunnen en tegen sterren uiteenslaan toch minstens kosmisch van aard moeten zijn. Toch maakte die vergissing - ik had de tekst niet bij me - het gedicht nog eens zo intrigerend, want uit het verloop blijkt 'dat het niet anders eindigen kon dan in de eeuwigheid'.

Eewigheid is zeker een element in het wereldraadsel, dunkt me, net als oneindigheid, maar wat gebeurt er als het raadsel uiteenslaat? Is het dan nog wel een raadsel? Of zijn er allemaal scherven van het raadsel over, ieder apart net zo vreemd en onbekend als toen ze nog een geheel vormden? Want iets dat na het uiteenslaan eindigt in zoiets enigmatisch als de eeuwigheid, dat blijft zelf natuurlijk zelf ook volstrekt onbegrijpijk.

We zijn in eeuwen van wetenschap niet verder gekomen dan de vaststelling dat energie, materie en ruimtetijd gekwantiseerd zijn. Die quanta kun je niet verder opdelen. Planck-lengte, Plancktijd en andere Planck-eenheden kunnen niet kleiner, denkt men. Waaruit bestaan ze? Uit informatie, zoals kosmologen als de Nederlander Erik Verlinde denken? Tja, en waarom bestaan ze eigenlijk? Het wereldraadsel wordt niet kleiner als de wetenschap het uiteenslaat en alleen de wind en haar kleren nog samen liggen. Achterberg gebruikte overigens graag termen uit de wetenschap.

 

Het gedicht dateert van omstreeks 1930. Toen was het gebruik van kosmische termen in de poëzie in de mode. Denk aan het gedicht van Marsman 'Ik die bij sterren sliep en 't haar der ruimten droeg', dat ook uit de jaren 30 is. Marsman en Achterberg waren vrienden, maar het hemelbestormende vitalisme van de eerste is van een totaal andere aard dan de kosmische verliespoëzie van de laatste. De literator Kees Rijnsdorp (1894 - 1982 maakte in de jaren 60 een overzicht van de manier waarop de term 'eeuwigheid' in Achterbergs gedichten voorkomt (C. Rijnsdorp, 'De calvinistische achtergrond van Achterbergs poëzie', in 'Nieuw Kommentaar op Achterberg', Bert Bakker, 1966). Hij was zeker geen traditioneel religieus dichter en de christelijke terminologie is bij hem eerst en vooral een van de middelen om de verloren geliefde naar het leven terug te roepen. Want 'de eeuwigheid is zonder zin, wanneer ze u niet zal bekleden'. De zinloosheid is gepaard aan haar definitieve onbereikbaarheid zoals in het aangrijpende gedicht Gang, waarin juist de eeuwigheid de geliefden samen zou moeten brengen:

 

Evenwijdig aan deze schreden

gaat in de dood, geheel bevrijd
van onmacht binnen ruimte en tijd,
zij, wier lichaam ik heb beleden
als lied en gelukzaligheid.
 
Ben ik langs deze weg geleid -
ik weet niet waar hij wordt gesneden
van gene, maar ik ben bereid -
dan ga ik over in den vrede,
waarin zij eenmaal heeft geschreid,
zeggend: ik neem je later mede;
bedoelende de eeuwigheid.

 

(Uit: Dead End, 1940)

 

Het is een prachtig beeld: evenwijdige lijnen snijden elkaar immers nooit - dan in de eeuwigheid.

 

Vandaag klaart het weer op en brengt een dag met veel zon en weinig wolken. Terwijl Ans een uurtje op de kinderen van Tessa gaat passen, ga ik plichtsgetrouw anderhalf uur sporten. Om elf uur komt ze me ophalen en doen we boodschappen bij Plus Jan Sterk. Terug thuis breken we de kerstversiering af en brengen het voor een jaar naar de kelder. Terug naar boven

Gorinchem (85)

Gorinchem (85)

Dinsdag 03-01-2017

Het is nu officieel: 2016 was het warmste jaar sinds het begin van de metingen. Zie de grafiek hiernaast. De gevolgen manifesteren zich steeds duidelijker. De Noordpoolregio warmt bovengemiddeld hoog en snel op, op de toendra's dreigen grote hoeveelheden methaangas uit de ontdooiende permafrost vrij te komen en de kans op extreme weerfenomenen neemt toe: hittegolven, droogte, extreme vormen van neerslag. Waarvan acte.

 

Het is een wat wisselende dag. Overwegend grijs, soms wat zon. Anna past vandaag bij Tessa op Vajèn en Lina-Mae. Eerstgenoemde heeft vakantie, Tessa moet werken.

Ik tref een paar interessante artikelen. In De Volkskrant betoogt Peter de Waard dat immigratie zeker niet ons grootste probleem is, zoals de populisten roepen, maar vergrijzing. Dat is naar aanleiding van een bericht in The Times dat Britse bejaarden liever een einde aan hun leven maken, dan al aftakelend of dement de erfenis van hun kinderen opmaken aan de kosten van verpleeghuizen. Het betreft de eigen bijdrage, die we hier ook kennen. Meer dan een half miljoen mensen zouden dat al notarieel hebben laten vastleggen. Wat laten dan eigenlijk vastleggen? Dat ze zelfmoord zullen plegen?

Vergrijzing hangt allang als een zwaard van Damocles boven de westerse maatschappij. De krimp van de bevolkingen speelt daarbij een grote rol. Dus zou je denken dat we de komst van immigranten vooral moeten toejuichen en faciliteren. Ze zullen immers het geld moeten verdienen om de vergrijzing hanteerbaar en menselijk te houden.

Dezelfde krant meldt dat we momenteel 17,1 miljoen mensen in Nederland hebben, dankzij een toename in 2016 met 111.000 mensen. Dat komt vooral op het conto van immigranten. We moeten dus vooral zo doorgaan!

 

Een tweede interessant stuk stond in De Groene Amsterdammer. Het is van Marijn Kruk en het gaat over de Franse filosoof Claude Lefort (1924 - 2010), van wie ik nooit iets las. Het totalitarisme, betoogt Lefort, is de Januskop van de moderne democratie. in zijn denken staat het begrip 'de lege plaats van de macht' centraal. Die leegte zou de ware aard van de moderne democratie vormen. Ten tijde van de autocratische monarchieën werd die plaats opgevuld door de vorst en tijdens totalitaire regimes door de persoon of de partij van de Leider. Kijk naar Nazi-Duitsland of de Sovjet-Unie, of vandaag de dag naar Erdogan in Turkije of opnieuw naar Moskou. Maar ook naar de bedenkelijke ontwikkelingen in Hongarije en Polen. De permanente in plaats van wisselende belichaming van de lege plek boven de samenleving leidt naar de totalitaire staat.

 

De moderne democratie moet de lege plaats van de macht koesteren en steeds door verschillende personen laten invullen. De instituties van de staat, de regelmaat van verkiezingen, de scheiding der machten, de vrijheid van meningsuiting en de scheiding van kerk en staat, moeten de stabiliteit waarborgen. Die flexibiliteit en onbepaaldheid bepalen de kracht van een levende democratie. Maar in tijden van onzekerheid, oorlog en verdeeldheid dreigt de macht 'naar beneden te zakken'. In de samenleving terug te zakken, als het ware. 'Het waanbeeld van het Ene Volk wordt nieuw leven ingeblazen. Een koortsachtige zoektocht begint naar een gekende identiteit, naar een belichamende macht, naar een staat zonder verdeeldheid. Dit is de totalitaire verleiding. Een metamorfose van de symbolische politieke orde is het gevolg. De lege plaats van de moderne democratische macht raakt weer gevuld. Echter niet met iets wat de samenleving overstijgt. In een totalitaire samenleving wordt de plaats van de macht gevuld met iets wat uit de samenleving zelf voortkomt. Dat kan van alles zijn. In het geval van het nazisme was dat het ‘ras’; in het geval van het communisme de ‘klasse’.'

De implicatie is dat de hedendaagse vormen van populisme die nationalisme en vreemdelingenhaat met elkaar verbinden, daar ook mee bedoeld worden. Toch eens lezen, die Lefort. Terug naar boven

 

Gorinchem (86)

Gorinchem (86)

Woensdag 04-01-2017

De maandelijkse update van de gemiddelde wereldtemperatuur in de lagere atmosfeer bleef ook over december 2016 in de plus, met 0,24 graden Celsius ten opzichte van het gemiddelde van 1881 - 2010 (zie hierboven). Het effect van de recordsterke El Niño zou onderhand uitgewerkt moeten zijn. Ik ontleen hem maandelijks aan de website van klimaatscepticus Roy Spencer, die hem getrouw bijhoudt. Het gaat om satellietmetingen en dus om feiten. Spencer kan het nioet laten ook deze maand een wat zuur commentaar te leveren: de gemiddelde temperatuur over 2016 is slechts 0,02 graden hoger dan die van het recordjaar 1998 - en dat is te weinig om significant te zijn. Met als implicatie: de opwarming heeft sinds 1998 stilgestaan. Niets is minder waar: zijn overzicht laat ook zien dat op één na alle topjaren in de bovenste vijftien van na 2000 zijn. Dat is bepaald wel significant.

Nogamaals: het gaat hier niet om klimaatmodellen, maar om metingen. Feiten dus. Maar ook ook over feiten is discussie mogelijk. Wat is het effect van de samenstelling van de dataset? Kijk bijvoorbeeld naar de grafiek hieronder. Die toont de gemiddelde temperatuur van het aardoppervlak over de periode 2000 - 2016, tot 1 januari 2017. Zeer recent dus.

 

De verschillende meetreeksen lopen op het eerste gezicht redelijk parallel, maar aan de rechterkant zie je iets merkwaardigs. Twee reeksen lopen uit de pas. De Britse HadCRUT4 en de Amerikaanse NOAA Globe Temp lopen dieper door dan de eveneens Amerikaanse NASA Gis Temp, de Britse Cowtan and Way en Berkely Earth uit de VS. De laatste drie veren omhoog en laten een veel warmer gemiddelde zien dan de eerste twee. Dat komt - als ik het goed begrijp - doordat ze de polar interpolation in hun dataset meenemen, de temperaturen binnen de noord- en zuidpoolcirkels (binnen 80 graden noorder- en zuiderbreedte). Daar zit de verontrustende warmte in die sinds de herfst vooral aan de Noordpool wordt gemeten. Die verschijnt niet in de twee andere meetreeksen; daar is dus niks aan de hand. Toch zijn ze allebei waar, maar de conclusies verschillen.

 

Vandaag hebben we na wat regen in de ochtend een redelijk zonnige dag, waarop niets te melden is dan de gangbare ellende in de wereld. Terug naar boven

Gorinchem (87)

Nel Noordzij, 1957
Nel Noordzij, 1957

Donderdag 05-01-2017

Vanmorgen word ik laat wakker, half negen, met flarden van een droom in mijn hoofd. Een langgerekte droom, voor mijn gevoel duurt hij al uren. Ik weet niet precies waarover hij ging - maar ik was zoals vroeger weer zorgelijk bezig van alles te regelen. Dat is al weet ik veel hoelang mijn gewoonte. Jan-Willem, mijn eerste uitgever, noemt me altijd een control freak. Dat klopt, altijd in control tot het niet meer gaat.

Toch zijn we redelijk vroeg, half tien, bij de supermarkt op Oost en een halfuur later bij de fitness. Zoals steeds lopen de medewerkers rond tussen de klanten die zich uitsloven. Eentje komt naar me toe.

'Waar bent u mee bezig?'

Ik ben juist in hoog tempo aan de hendels van een toestel aan het trekken. Het is een oefening voor bovenarm en schouderspieren. Ik kijk hem aan.

'Nou, ik haal 60 keer achtereen die hendels naar me toe. Eigenlijk 61 want er moet altijd een extra schepje bovenop.'

'Maar waarom doet u het zo snel?'

'Ja, snel werken, gauw thuis. Get it over with.'

Een glimlach speelt om zijn lippen. 'Aha, maar u kunt het beter langzamer doen, anders contraheren uw spieren onvolledig. En langzamer gaat gemakkelijker.'

"Oh.'

Ik laat het tempo zakken met het gevolg dat ik pas een kwartier tot twintig minuten later dan anders met alle oefeningen klaar ben. En behoorlijk afgemat. Niks gemakkelijker. Misschien is de kwestie dat ik het niet alleen snel deed, maar ook half.

 

We rijden terug over de Spijksedijk. Het is een zonnige dag. Bij een bedrijf zie ik vrachtwagens staan met de naam A. Noordzij erop. Noordzij? Een naam flitst op in mijn geheugen: Nel Noordzij, dat is lang geleden! Ze was een dichteres uit mijn jeugd in Breda. Ik had een dichtbundel van haar in die onvolprezen reeks van kleine boekjes die De Bezige Bij uitbracht ('Literaire pockets'). Thuis kan ik het niet in de kasten vinden. Waar is die gebleven? Ik herinner me overigens geen enkel gedicht van haar. Wat weten we trouwens van Nel Noordzij? Wikipedia leert dat ze leefde van 1923 tot 2003 en een tamelijk omvangrijk oeuvre publiceerde van dichtbundels, varhalen en romans, plus twee kritisch-biografische essays over Rilke'Leven zonder opperhuid' is de titel van de dichtbundel uit 1962, die ik me herinner en die ik gehad moet hebben, maar op de een of andere manier kwijtraakte.

Ik zoek op internet verder. Aanvankelijk zou Noordzij verpleegkundige worden; ze was tijdens de oorlog in opleiding in het Antonie van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam en nam deel aan het verzet. Daarna studeerde ze pedagogiek, een studie die ze niet afmaakte. Haar beide huwelijke eindigden in echtscheiding; het laatste in 1964. Haar man was niet gecharmeerd van alle ophef die haar vrijmoedige romans teweegbrachten. Net als bij haar collega Anna Blaman kwam er lesbische liefde in voor. In de jaren 70 publiceerde ze geen literatuur meer, maar enige boeken over grafologie en parapsychologische onderwerpen en daarna was het afgelopen, althans met publiceren. Ze werd psycholoog en zou later ook nog geneeskunde gaan studeren. Bij DBNL vind ik een tekening uit 1957 van haar gezicht (zie hier rechts boven).

Een monografie over de Nederlandse en Vlaamse letteren (uit 1985) op DBNL spreekt over haar van een 'ongeremd weergeven van de realiteit' en 'openhartige lyriek' en van verwantschap met niemand minder dan Emily Dicksinson. Er is ook een lang interview uit 1997, toen ze allang niet meer publiceerde, in haar woonplaats in Thonon-les-Bains aan het Meer van Geneve. Waarom timmerde ze niet meer aan de weg? Ze klaagt uitvoerig over 'mannen die er geen vrouwen bij willen, en vrouwen die te weinig ambities hebben'. Ze voelde zich 'ingedeeld in de hoek van de desillusionerende literatuur'. Waarom ze daarna dertig jaar niet meer schreef, komt in het interview (van Marianne Vogel) niet aan bod. Je krijgt de indruk dat het haar dermate werd tegengemaakt, dat ze er geen zin meer in had. Dat is jammer.

Elders op internet scharrel ik nog wat meer informatie bij elkaar. De neerlandica Maakie Meijer schaart haar in het essay 'De Grote Melancholie. Dichteressen uit de jaren vijftig' (1988) onder degenen die zich vanuit hun aanvankelijke depressie ontwikkelen tot pre-feministen. In 2003, het jaar dat ze overleed, verscheen er na meer dan 35 jaar opeens een dichtbundel, 'De klok loopt'. Genoeg reden om haar eens te gaan (her)lezen. Bij Boekwinkeltjes.nl is veel van haar werk antiquarisch te koop. Ik bestel twee bundels voor een paar euro, maar de laatste kan ik nergens vinden. Terug naar boven

 

Gorinchem (88)

3D-tekening van de ijskap op de noordpool van Mars (bron: NASA).
3D-tekening van de ijskap op de noordpool van Mars (bron: NASA).

Vrijdag 06-01-2017

Gisteravond werd ik in korte tijd snotverkouden. Dat leidde tot een onrustige nacht, want ik ben gewend 's nachts door mijn neus te ademenen. (Slapen met open mond vind ik onaangenaam; je krijgt er zo'n droge mond van). Dat kon niet meer en veel snuiten in een grote boerenzakdoen naast het kussen gaf ieder keer slechts kort soelaas. Vannacht vriest het flink. Vanmorgen rond acht uur is het nog zes graden onder nul. De haven ligt aan onze kant helemaal dicht. Lang zal het niet duren; komende avond en nacht zal een warmtefront de prille winter weer verjagen. Voor echte winters moet je naar de noordpool, hoewel - ook daar is het dit jaar verontrustend warm. Over noordpool gesproken: onlangs publiceerde NASA een mooie 3D-schetsen van de noord- en zuidpool van Mars, gebaseerd op radarfoto's. Vooral de zuidpool bevat meer kooldioxide-ijs dan verwacht.

 

Bij onze eigen polen gaat het uiteraard alleen om waterijs. Er is iets opvallends met polen. Ze ontstaan op basis van de grote stromen van traag vloeiende magma, die rijk is aan ijzer. Daardoor ontstaat een electromagnetisch veld dat eveneens in permanente beweging is. De aarde is dus een magneet en iedere magneet heeft twee polen. Soms draaien ze om, als de magma geleidelijk een tegengestelde kant opstroomt. Dan wisselen de magnetische noord- en zuidpool van plaats. Weinigen weten dat in deze tijd de magnetische noordpool van de aarde niet in het noorden ligt, maar bij de zuidpool. Bij onze geografische noordpool ligt dus een magnetische zuidpool (momenteel bij het Canadese Ellesmere Island). In die ompolingen zit geen duidelijk ritme; het kan miljoenen jaren constant blijven maar ook na enkele tienduizenden jaren wisselen. Tijdens de ompoling, die ongeveer 10.000 jaar duurt, verzwakt het electromagnetisch veld en wijzen kompassen alle kanten op.

 

De laatste ompoling voltrok zich al 780.000 jaren geleden en er zijn aanwijzingen - het huidige veld neemt af in sterkte - dat er in de nabije toekomst (binnen ca. 10.000 jaar) weer een ompoling plaats zal vinden. Het veld buigt de zonnewind, de stroom geladen deeltjes van de zon af en leidt ze naar de polen, waar ze uiteenvallen onder het uitzenden van licht: het Poollicht. Zonder magnetisch veld geen afbuiging en bombarderen de hoogenergetische deeltjes de aarde. Ik herinner me dat men medio jaren 70 van de vorige eeuw daar angst voor had. Ik noteerde het zelfs in mijn dagboek uit die periode. Want tijdens de ompoling valt de magnetische bescherming weg voor de dodelijke  stroom van geladen deeltjes van de zon. Die zou alle leven vernietigen en de aarde steriliseren. Men vermoedde een parallel met de diverse extincties op aarde, de perioden van massaal uitsterven van het leven. Daar zat ik destijds flink mee in mijn maag; was alles wat we deden dan niet zinloos? Tegenwoordig neemt men die dreiging minder ernstig. Het samenvallen met extincties kon in geologisch onderzoek niet aangetoond worden en bovendien denkt men dat onze aardatmosfeer een aanvullende bescherming biedt tegen de zonnewind. Maar helemaal zeker is dat niet.

 

De rest van de dag blijft het licht vriezen onder een uitbundig stralende zon. Leden van buurtvereniging KNAKE breken de kerstbomenbrug bij de 3e Waterkering af. Ik snotter mezelf de middag door en besluit om te beginnen met de voorbereiding van mijn interview met Tessa de Loo op 18 februari, bij de presentatie van haar nieuwe roman 'Liefde in Pangea' in het Gorcums Museum. Het boek is dan juist uit en de uitgever zal het me tevoren toesturen. Nu wil ik me verdiepen in eerdere boeken van haar uitgebreide oeuvre. Je moet voor zo'n interview toch belsagen ten ijs komen. Aan de telefoon zei ze dezer dagen dat ze haar roman 'Harlekino' (Arbeiderspers, 2008) haar belangrijkste werk vond. Daar begin ik dus mee. het boek sleelt zich grotendeels af in Marokko en om in de sfeer te raken zet ik muziek op van de Arabische Oed.

Buiten nog steeds zon en lichte vorst. Vanaf middernacht kondigt het KNMI code oranje af voor spekgladde wegen wegens sneeuw en ijzel. Morgen is de winter weer weg. Terug naar boven

Gorinchem (89)

Sneeuw in de nacht gekomen....
Sneeuw in de nacht gekomen....

Zaterdag 07-01-2017

Meteen als ik vanmorgen de gordijnen openschuif en sneeuw zie liggen op het ijs van de dichtgevroren haven, valt het me in:

 

Sneeuw in de nacht gekomen, heeft vanmorgen

de kracht om doden op te wekken.

 

Weer Gerrit Achterberg. Ik zoek het op; het zijn de beginregels uit een fascinerend gedicht:

 

OPSTANDING

 

Sneeuw in de nacht gekomen, heeft vanmorgen

de kracht om dooden op te wekken.

De balken donker, die u borgen,

veranderen in nevelvlekken.

 

En vrome huiveringen loopen

over uw leden, die zich strekken.

Uw oogen gaan voorzichtig open.

De ramen worden blauwe zerken.

 

Het stamt uit het begin van de oorlog en stond in de belangrijke bundel Thebe (1941). Ik ga zelf ook verder met opstaan; er is al zoveel gezegd over dat gedicht.

Vanaf een uur of tien valt langzaam de dooi in. Ik voel me beroerd met mijn kop vol snot. Met de post arriveert van een antiquariaat een bundeltje uit 1956 van Nel Noordzij, over wie ik eerder deze week schreef. De door haar mannelijke collega's miskende dichteres. 'Wachtende mijn hart' heet het, uitgebracht door De Arbeiderspers in de toen bekende Boekvink-reeks. Ik lees het door, maar ik ben er niet voor in de stemming. Eigenlijk vind ik alleen deze frase leuk:

 

lach met de tong (een bijna schande)

hoor met het hart (een insekt)

en zie: niets anders ben ik

dan een uitge-

psycho-

analy-

seerd

mechaniek.

 

Juist , zo voel ik me ook. Bovendien voel ik me dik en vadsig door dat voortdurende zitten in mijn luie leesstoel. Wie niet beweegt, sterft vroeg, beweren de kranten herhaaldelijk. Ik trek een dikke trui over mijn hoofd, doe mijn laarzen aan, sjaal en dikke jas alsof ik op expeditie ga. De vuiliszakken wegbrengen en even de stad in. De sneeuw is al papperig aan het worden. Bij De Mandarijn tref ik Emmy, die me meewarig aankijkt. Heb je Claude Lefort, vraag ik, er is net iets van hem in het Nederlands vertaald. (Ook over hem schreef ik van de week hier. Over zijn idee van de macht als 'lege plaats' in een democratie). Na enig peinzen vindt Emmy 'Wat is politiek?', een juist verschenen bundel van diverse teksten van hem (Boom Klassiek, 2016). Bij de balie blijkt dat ik mijn portemonnee niet bij me heb. Die haal ik tegenwoordig vaak uit mijn broek, omdat Ans zegt dat de broek lelijk scheef gaat hangen als de beurs in mijn kontzak zit. Je moet natuurlijk niet naar vrouwen luisteren, zeker je eigen niet. Maar van Emmy mag ik het boek toch vast meenemen. Misschien wordt ze nu ook nog verkouden door alle rhinovirussen die ik rondstrooi. Ans heeft Tessa ook al bezworen dit weekeinde niet met haar kinderen langs te komen.

 

Snotterend loop ik weer naar huis. Door de dooi hangt er een lichte nevel over de haven. Ergens vandaan komt enige wanhoop. Woorden wellen in mijn hoofd op: 'Ken mij niet'. De stem is tamelijk luid. 'NEGEER MIJ!', brult hij even later. Hè? Wat bedoel ik daarmee? Ik moet weer zelf gedichten gaan schrijven.

Thuis zet ik het bundeltje van Noordzij in de kast. Op alfabet; het komt vlak voor Nooteboom terecht. Alles heeft zijn plaats - en zijn tijd - zo lijkt het. Niets is minder waar: alles verliest zijn vaste plaats. Buiten gaat de lichte nevel allengs over in dichtere mist. Terug naar boven

Gorinchem (90)

Ons huis. Foto van gisteren toen er nog sneeuw lag.
Ons huis. Foto van gisteren toen er nog sneeuw lag.

Zondag 08-01-2017

De winter duurde een nacht en een dag. Vanmorgen is de meeste sneeuw weggesmolten maar liet een glibberig ijslaagje achter. Mensen glibberen over de sluis voorbij. De vaste hardlopers remmen af en scharrelen voetje voor voetje langs, zich vasthoudend aan de railingen van de voetgangersbrug en die van de sluiskom en de sluisdeuren. Moeten we niet zout strooien? Ja, waarmee? We hebben alleen een zoutvaatje en ik ben trouwens nog niet aangekleed en nog steeds snotterig. Vannacht overigens goed geslapen. Met mijn mond open of dicht? Ik weet het niet, ik sliep immers. Ik herinner me dat ik in een droom op zee zeilde in een jolletje. Alleen met een grootzeiltje dus. Jammer dat het mijn eigen boot er niet is, dacht ik, maar het schoot in elk geval lekker op. Bij een verlaten industrieterrein legde ik aan en tilde de boot moeiteloos op de wal. Mastje neergelegd, waarom weet ik niet, de droom verliest zich in een vage mist. Ik weet alleen nog dat er een groepje mannen stond, bouwvakkers die er een hoge mobiele zendmast wilden gaan bouwen. Voor nóg snellere communicatie en ik vroeg me af wat het nut daarvan was. Het gaat al zo snel. Weg droom.

 

'Trump is immuun voor Russische hacks', constateert Guus Valk verbaasd in de NRC. Inderdaad, de feitelijke beïnvloeding door Poetin van de Amerikaanse kiezers werd door drie geheime diensten (FBI, CIA en NSA) zo goed als bewezen geacht, maar voor Trump blijft het niets anders dan een mening. Hij ontkent dat hij er minstens voor een deel zijn overwinning aan te danken heeft. Tja, en dan zijn dit de geheime diensten met wie Trump nauw moet gaan samenwerken. Niet feiten zullen de Amerikaanse buitenlandse politiek gaan bepalen, maar de privé-opvattingen en onderbuikgevoelens van een macho-populist. 'How we fool ourselves on Russia', schrijft The New York Times moedeloos.

 

Een grijze zondagmiddag. Ik staar met mijn snothoofd somber door het raam. Buiten is de gladde ijzel allang weggesmolten. Veel mensen kuieren over de sluis. Ans is naar Tessa in plaats van andersom, vanwege mijn verkoudheid. Mijn stemming stijgt ook niet door de lectuur van een nieuw boek, waarin alle mogelijkheden worden behandeld die een eind aan alles kunnen maken: 'Het Einde van de Wereld. Een geschiedenis' van de Vlaamse wetenschapsjournalist Steven Stroeykens (Polis, 2016). Overigens een knap geschreven boek, maar niet de meest opwekkende lectuur. Ik geloof niet dat er veel manieren waarop de wereld kan vergaan door Stroeykens vergeten werden. Tijdens het lezen dacht ik dat de auteur het doomsday-argument van Brandon Carter en John Leslie niet zou behandelen. Dat is een belangrijke voorspelling en ik nam hem zelfs op in mijn Werkprogramma van Vijf Raadselachtige Zaken (lees ook hier in 2008). Maar Stroeykens stelt me niet teleur: tegen het einde wijdt hij er zelfs een hoofdstuk aan (hoofdstuk 23). Het is overigens jammer dat er geen namen- en zakenregister in het boek zit.

 

Nog steeds wandelen er mensen over de sluis. Het is de eerste Culturele Route van 2017 in de stad. Maar ik voel me nog te beroerd om ergens heen te gaan (en iedereen mijn rhinovirussen te bezorgen). Terug naar boven

Gorinchem (91)

Het oude horloge van mijn vader. Het is 65 jaar oud en loopt nog altijd goed.
Het oude horloge van mijn vader. Het is 65 jaar oud en loopt nog altijd goed.

Maandag 09-01-2017

Een nevelige, grijze dag met lichte miezer. We staan desondanks vroeg op en doen boodschappen op Oost. Daarna anderhalf uur sport, wat niet meevalt want ik heb nog steeds een hoofd vol watttenschijfjes, plus een lichte bronchitis waardoor ik gauw achter adem ben. Toch doe ik alle oefeningen van mijn programma. Even verderop zie ik Anna, die ook snotterig is geworden. Ze zit op een toestel om haar beenspieren te trainen. Ik probeer naar haar te kijken alsof ik haar niet ken. Nooit eerder gezien, een leuke vrouw, zou ik daar weer verliefd op worden? Maar het lukt niet - het doen alsof - ik ken haar te goed en zal haar nooit meer kunnen zien als die onvergetelijke eerste keer.

Bij een toestel waarop je liggend omhoog moet komen, krijg ik kramp in een  buikspier. Hm, de oefening is juist klaar, maar verder geloof ik het wel.

 

Anna vond van de week in een doosje met allerlei spulletjes die we aan  boord hadden, het oude horloge van mijn vader (foto hierboven). Het dateert van 1952, toen hij 15 jaar bij 'de zaak' werkte. Dat kun je lezen op de achterkant (foto rechts). Nu is het dus minstens 65 jaar oud. Een Tissot, een gouden horloge zoals je links kunt zien. Ik kreeg het als oudste zoon na zijn onverwachte dood in 1965. Al die jaren heb ik gedragen - langer dan hijzelf - en af en toe zorgvuldig laten schoonmaken. Het ius puur mechanisch, er zit geen electronica in. Ook op onze zeiltocht nam ik het mee, met enige aarzeling want de combinatie van vocht en zeezout leek me niet ideaal. Het horloge doorstond alles tot het bij enige overwintering, ik meen in Israël, achter begon te lopen. We name hem mee naar Nederland en bij diverse juweliers vroeg ik vergeefs of ze het konden schoonmaken en reviseren. Maar dat doen ze niet meer. Sindsdien red ik me met tamelijk goedkope electronische. Zal ik hem eens opwinden?, zegt Ans. Nu loop het al drie dagen exact gelijk. Typisch. Het liefst laat ik hem eens goed schoonmaken. Maar waar? Ik zoek op 'vintage horloge schoonmaken' en vraag hier en daar offerte.

 

Vanmiddag moet ik naar een huisartsencentrum bij de Banneweg om fundusfoto's te laten maken, opnames van de netvliezen van beide ogen. Dat gebeurt iedere twee jaar in verband met de diabetescontrôle. Ik moet een halfuur wachten en de assistente verontschuldigd zich. Ik ben twee weken met vakantie geweest, zegt ze, en toen ik terugkwam was het hier een puinhoop. Inderdaad ziet het er in de onderzoeksruimte erg rommelig uit. Ze druppelt pupilverwijderaar in mijn ogen en daarna moet ik een aantal keren naar het midden van een kruis met groene vlakje kijken, terwijl een automatische camera afgaat met helle flitsen. Hoe gemakkelijk tegenwoordig. Aan het eind mag ik even kijken; de foto's zien er fraai uit en ik zie geen afwijkingen aan de grillig kronkelende bloedvaten in mijn netvliezen. Maar wie ben ik.

 

De grilligheid van populistische partijen is bekend, maar nu staat iedereen wel erg verbaasd te kijken. In Italië heeft de Vrijheidsbeweging van de malle clown Beppe Grillo opeens besloten om in het Europees Parlement de samenwerking met de eurokritische partij van Nigel Farage te verruilen voor die met de grootse eurofielen van Guy Verhofstadt. Die ziet er een kans in om gezamenlijk in één klap de derde fractie in het parlement te worden. Ik geef je op een briefje: daar krijgt Verhofstadt grote spijt van. Waarom doet hij het? Anders dan Grillo is hij niet dom. Maar wacht - hij voert immers campagne om de nieuwe voorzitter van het EP te worden. Daarna heeft hij Grillo niet meer nodig. Terug naar boven

page loading