www.sailing-dulce.nl

Logboek 2020/1 Naar Antarctica

De globale route van de bark Europa van 24-02 tot 16-03-2020.
De globale route van de bark Europa van 24-02 tot 16-03-2020.

Naar het

laatste

verslag

 

Dit eerste kwartaal van een nieuw decennium staat in het teken van mijn reis naar Antarctica met de Bark Europa. De driemaster uit 1911 is 56 meter lang, Vroeger was het een lichtschip op de Elbe, totdat het werd verkocht en in Amsterdam omgebouwd tot zeilschip.

     Op 18 februari zal ik via Rome en Buenos Aires naar Ushuaia vliegen. De meest zuidelijke stad ter wereld ligt op de zuidelijke oever van Vuurland aan het Beaglekanaal. Het schip zal op 24 februari vertrekken. Tijd genoeg om te acclimatiseren - het is er volop zomer - en stad en omgeving te verkennen. Na vertrek steken we de stormstraat Drake Strait over en bereiken we binnen wenkele dagen de South Shetland eilanden, net ten noorden van het Antarctisch schiereiland. Waarschijnlijk bezoeken we ook het intrigerende Deception Island, een nog actieve vulkaan, met een caldera die we kunnen binnenvaren. Dat is een grote baai, Port Foster, van 9 km lengte en 6 km breedte. De baai heeft een nauwe ingang van slechts 230 m breed, genaamd Blaasbalg van Neptunus (Neptune's Bellows. Maar na de ramp op het Nieuwzeelandse White Island is men mogelijk voorzichtiger geworden. Daarna steken we over naar het continent, waar we in verschillende baaien zullen ankeren om excursies aan land te maken. Die route staat nog niet vast.

     Op 16 maart zullen we weer Ushuaia aandoen en ontschepen. Op 20 maart hoop ik weer terug te zijn in Nederland.

Gorinchem (132)

Maanschijfje, de planeet Venus en de mega-kerstboom bij Lopik, van de week gefotografeerd vanuit Utrecht (foto: Pieter Schell)
Maanschijfje, de planeet Venus en de mega-kerstboom bij Lopik, van de week gefotografeerd vanuit Utrecht (foto: Pieter Schell)

Woensdag 01-01-2020, Nieuwjaarsdag

Het werd een tamelijk rustige jaarwisseling. Anna had een lekkere salade gemaakt. We keken naar de oudejaarsconference van Claudia de Breij, die we wisselend van kwaliteit vonden. Soms erg goede gedeelten, soms tamelijk voor-de-hand liggend. Diskwalificaties en scheldpartijen op sociale media zijn niet van de lucht. Wat ik persoonlijk waardeerde was de heldere manier waarop ze uitlegde waarin precies de standpunten van SGP'er Van der Staaij en haarzelf verschilden: zij geeft ruimte, Van der Staaij beperkt ruimte. Je mag wel homo zijn, maar er niets mee doen, enzo. Ook de gedeelten over de rol van haar vader Henk in de gemeentepolitiek van Vianen waren verstandig en soms hilarisch. Hoe je een kind uitlegt wat democratie is: dat de meerderheid altijd rekening moet houden met de minderheid, en waarom onafhankelijke rechters en een vrije pers onontbeerlijk zijn. Zaken die heel wat witte hetero-populisten zich ter harte mogen nemen. En: je hebt in de samenleving altijd mensen nodig die voorop lopen. Met de gedeelten over elfsteden-zwemmer Maarten van der Weijden had ik niet zoveel. Leuk was: meiden die zich helemaal laten opkalifateren.

     Om twaalf uur toastten we met hoge glazen bubbels op nóg een decennium. In het eerste halfuur belden of appten de kinderen. Anna had inmiddels een aanval van migraine. Een tijd keken we voor het raam naar het vuurwerk in de stad. Er was veel mooi siervuurwerk aan de kant van de Kalkhaven. In Nederland ging deze jaarwisseling voor een recordbedrag van 77 miljoen euro de lucht in. Daarna keken we nog een tijd naar een concert van The Rolling Stones. Een fenomeen, die band. Toch gingen we voor twee uur slapen.

 

Dit is het eerste jaar dat de jaarlijkse nieuwjaarswens van de Japanse kunstenaar Shuzi Azuchi Gulliver niet kwam. Opmerkelijk. We ontvingen ze al tientallen jaren. De bijzondere kaarten vind je vanaf hier in dit fotoboek. Voor het achtergrondverhaal daarvan: kijk hier. We zijn even oud. Zou hij ziek zijn? Of zelfs overleden? Dan hoef ik na mijn dood mij dood mijn hypofyse niet in te leveren en komt er van zijn langjarig kunstproject misschien niets meer. Ik voel me eigenlijk een beetje opgelucht, maar misschien heeft hij het gewoon veel te druk.

 

Nieuwjaarsdag verloopt grijs en windstil. Anna heeft al zin om de de kerstspullen al op te ruimen, maar is bereid nog een dag te wachten. We eten oliebollen bij de koffie en de thee. Straks, aan het eind van de middag, komen de dochters van Anna met aanhang ons een nieuwjaarsbezoek brengen.

     Ik lees 'Hoe gaan we dit uitleggen?' (2019) van journalist Jelmer Mommers van het vaak uitstekende journalistenplatform De Correspondent, over onze toekomst op een steeds warmere aarde. De nogal populaire toon zit me aanvankelijk dwars, maar het boek wordt gaandeweg beter en bevat heel erg veel informatie. Het is niet alleen maar somber. Aanbevolen. Terug naar boven

Gorinchem (133)

Lingehaven december 2019. Op de voorgrond de stoomsleepboot jan de Sterke, rechts ervan onze Dulce (foto: Marina van Leeuwen)
Lingehaven december 2019. Op de voorgrond de stoomsleepboot jan de Sterke, rechts ervan onze Dulce (foto: Marina van Leeuwen)

Donderdag 02-01-2020

Hierboven nog een keer de Lingehaven met onze boot in feesttooi. Na Nieuwjaarsdag zijn de feestdagen voorbij, voor ons althans. Dan willen we altijd de hele kerstboel opruimen voor een jaar. We hebben de feestmaand doorstaan; nu ruim baan voor het nieuwe jaar! Bij Anna thuis was het altijd zo en bij ons thuis ook. Driekoningen was nooit feest. Dus terwijl Anna in huis de zaak inpakt ga ik naar de boot en haal de lichtlijnen eraf. Ook om een andere reden verstandig: er komen weer dagen met harde wind aan. Zonde als dan de kerstverlichting alsnog beschadigd raakt. Er steekt wind op, het is koud. Met verkleumde vingers laat ik alles zakken en rol de lichtslingers op. Dan brengen we alles naar de kelderberging. En doen boodschappen op Oost. De sport moet even wachten, mijn spieren doen nog steeds zeer van die val op 1e kerstdag.

 

Het is een sombere, grijsbewolkte dag. Met genoegen lees ik over een rapport van zeventien onderzoekers uit verschillende disciplines aan de Universiteit Wageningen. Daari staat een kaart, die ze hebben gemaakt van hoe Nederland er in 2120 uit zou kunnen zien als we serieus werk maken van de energietransitie. Hier een artikel, hier het rapport 'Zo groen kan Nederland zijn over honderd jaar'. het versterkt mijn gevoel dat dit nieuwe decennium cruciaal kan zijn. Nu kan de wereld met een vastbesloten, rationale aanpak de komende klimaatrampen nog voldoende inperken. Daarna is het waarschijnlijk te laat. De al/niet herverkiezing van Trump is er een vitaal element in, vrees ik. Terug naar boven

Gorinchem (134)

De Bark Europa is halverwege Straat Drake, op de terugweg van zijn eerste Antarcticareis van dit seizoen (bron: Bark Europa)
De Bark Europa is halverwege Straat Drake, op de terugweg van zijn eerste Antarcticareis van dit seizoen (bron: Bark Europa)

Vrijdag 03-01-2020

De Bark Europa is op de terugweg van zijn eerste van drie Antarctica-reizen dit seizoen. Aan de derde reis zal ik deelnemen. Het schip is halverwege Straat Drake. Je kunt het schip hier volgen op hun website (zie ook afbeelding hierboven). De trip was minder ver zuidelijk dan ik verwachtte. Mijn idee daarover kan natuurlijk fout zijn geweest.

 

Opeens is er een majeure ontwikkeling in de veiligheid van de wereld: het Amerikaanse leger schakelde met een drone en een raket op het vliegveld van Bagdad generaal Qassem Soleimani, de nummer 2 uit van het Iraanse regime, uit. Iraanse persagentschappen zeggen dat het om een VS-helikopter ging, die een raket afvuurde. Soleimani arriveerde daar juist vanuit Beiroet. Soleimani was leider van de Quds-brigade, een elite-eenheid binnen de Revolutionaire Garde en een gevaarlijke man, een invloedrijke figuur in alle landen in de regio, zoals Irak, Libanon (Hezbollah), Syrië en Jemen. Bij de raketaanval kwam ook de vooraanstaande pro-Iraanse militieleider in Irak Abu Mahdi al-Muhandis om het leven. Hij was de oprichter en een leider van Kata'ib Hezbollah, een belangrijke shiïetische, paramilitaire beweging waar de VS onlangs al mee in de clinch lag. Soleimani zelf was de architect van alle belangrijke conflicten in de regio. Het Iraanse bewind sprak meteen van 'zware vergelding'. De olieprijzen gaan vanmorgen meteen omhoog. De prijs van een vat ruwe olie steeg met 3,5 procent naar 63,35 dollar per vat. Ook de internationale beurzen staan in de min.

     Het is een tamelijk roekeloze actie van Trump, die eerder een dergelijke ingreep verwierp. De grote vraag is natuurlijk: waarom gebeurt het vandaag? Dit is het jaar waarin de president herkozen wil worden. Opvallend: iemand plaatst op Twitter een oude tweet van Donald Trump. Op 29 november 2011 schreef hij zelf: 'In order to get elected, @BarackObama will start a war with Iran.' Misschien heeft ook het aanstaande impeachmentproces in de senaat er iets mee te maken? Toen Clinton in december 1998 zijn luchtaanvallen op Irak inzette, zette het Congres zijn impeachmentproces stop. Anderzijds: Trump heeft van de senaat nu weinig meer te vrezen, maar weet je veel hoe hij denkt.

     De hele dag houd ik het nieuws op het liveblog van de NOS bij. Ook de NRC heeft een liveblog. Iran kan dit niet zomaar voorbij laten gaan. Het risico is niet alleen dat het ergens in de wereld wraak zal nemen, maar vooral dat het zijn kernbomontwikkeling zal versnellen.

     Pas vanmiddag komt de Amerikaanse president met een eigen reactie. Een merkwaardige reactie, uiteraard in een tweet: 'Iran never won a war, but never lost a negotiation!'. Trump was nooit tevreden met het kernwapenakkoord met Iran. Denkt hij dat hij het land door zulke aanslagen naar de onderhandelingstafel kan dwingen? Het zou me niet verbazen.

     Ook opmerkelijk: NOS-correspondent Erik Mouthaan weet op Twitter te melden dat de presidenten George W. Bush en Barack Obama destijds ook plannen kregen voorgelegd om Soleimani uit te schakelen, maar besloten het niet te doen. Ze waren bang voor de reactie van Iran. Trump durft het duidelijk wel. In elk geval heeft hij de Iraakse regering in diepe verlegenheid gebracht. Die stond de afgelopen maanden onder grote druk van ongewoon massale protestdemonstraties tegen de rol van Iran in het land. Ze leidden onlangs tot het aftreden van de shiïetische premier Adel Abdul-Mahdi. Het land bevindt zich daardoor in een diepe politieke crisis. In het Iraakse parlement gaan nu stemmen op om de Amerikaanse (en de overige coalitietroepen) uit het land te sturen.

 

We hebben vandaag een naargeestige, grijze en regenachtige dag. Ook hier is het twee graden warmer dan gemiddeld. We blijven thuis: muziek, klusjes, computerhygiëne en lezen. Terug naar boven

Gorinchem (135)

Zaterdag 04-01-2020

De update van de gemiddelde wereldtemperatuur, gemeten door satellieten, is over de afgelopen maand december nog steeds hoog: + 0,56 graden Celsius boven het langjarig gemiddelde over 1981 - 2010. Het hele jaar 2019 hoort waarschijnlijk - niet alle cijfers zijn binnen - tot de warmste jaren ooit gemeten. Het zou na 2016 het warmste jaar zijn. Opvallend omdat het niet eens een El Niño-jaar was, zoals 2016 toen een tamelijk zware El Niño de temperaturen omhoog dreef.

     Ondertussen maakt Noorwegen een ongekend warme periode door. Eergisteren werd in het dorp Sunndalsøra met 19 graden Celsius de warmste januari-dag ooit in het land gemeten. Dat is zo'n 25 graden boven het normale maandgemiddelde. Mensen lopen vandaag op straat in T-shirts rond en zwemmen in zee. Normaliter kun je hier skieën.

     In Australië riep de premier van de deelstaat Victoria de regio rond het vakantiedorp Mallacoota eergisteren uit tot rampgebied. Daarmee krijgt de overheid de macht om de 140.000 inwoners en tienduizenden toeristen gedwongen te evacueren. "Wie kan, moet vertrekken. Als u dat niet doet, kunnen we uw veiligheid niet garanderen", zei hij. Vandaag wakkert een aantrekkende en verschroeiend hete wind de enorme natuurbranden verder aan.

     In Djakarta, Indonesië, steeg het dodental gisteren tot 43 door de overstromingen ten gevolge van hevige regen. Vandaag loopt het op naar 53. Tienduizenden mensen verloren hun huizen. Meteorologen waarschuwen dat de extreme regenval de komende weken aanhoudt.

 

Deze zaterdag is overwegend bewolkt maar droog. Later schijnt er een een uurtje een schamel zonnetje, juist als we even naar de boot gaan om de natte handdoeken te vervangen (foto hier).

     Eindelijk breng ik mezelf ertoe om de roman 'Serotonine' van de Franse schrijver Michel Houellebcq (Ned vert. Arbeiderspers, 2019) te gaan lezen. Ik heb altijd moeite met zijn boeken omdat ze me ontzettend somber maken. Wie wil weten hoe bestaanswalging voelt moet hem lezen. Ook in dit laatste werk leidt de hoofdpersoon een tegelijk verwend en uitzichtloos leven. Genot vindt hij alleen in seks, hoewel die nogal motorisch aandoet, en verder in nadrukkelijk uitgeschreven gezwatel over de kwaliteit van voedsel in restaurants en van hotelkamers. De eerste honderd bladzijden zitten erop.

 

Meer plezier beleef ik aan een artikel van NRC-columniste Caroline de Gruyter over 'Slow démocratie' (Allary Editions, 2019), een lang essay van de jonge Franse econoom David Djaïz (1990). Djaïz’ boodschap is dat de natiestaat beter voor de mensen moet zorgen, omdat zij de enige is die het kan doen, schrijft De Gruyter. De effecten van globalisering leveren vaker groeiende tegenstellingen teweeg tussen arm en rijk binnen staten dan tussen staten. De verliezers manifesteren zich als gele hesjes binnen Frankrijk, maar ook als demonstranten in Chili, Algerije, Hongkong en Libanon. 'Ze zijn een hulpkreet om bescherming aan overheden', zegt Djaïz. Het sociale pact van na WOII is verdwenen. De enige instantie die dit pact door herdistributie van middelen kan herstellen is de staat. Zo kunnen gewone burgers ook van de globalisering profiteren. Het nationalisme moeten we niet aan de populisten overlaten, zegt hij.

     Djaïz is niet anti-Europa. Integendeel: we hebben Europa en de euro nodig, zegt hij, om stand te houden tussen 'carnivore' grootmachten als Amerika en China, en problemen op te lossen die natiestaten niet alleen kunnen tackelen. Zoals sociale zekerheid en rechtvaardigheid, massamigratie en klimaatverandering. Mensenrechten had hij er van mij aan kunnen toevoegen. Een intelligent essay, lijkt me, dat maar gauw in het Nederlands vertaald moet worden en een opdracht voor een vernieuwde Europese sociaal-democratie. Terug naar boven

Gorinchem (136)

De door de shia-moslims aanbeden Twaalfde Imam begroet generaal Soleimani in het paradijs. Afbeeling op dd website van de Iraanse Grootayatollah Ali Khamenei
De door de shia-moslims aanbeden Twaalfde Imam begroet generaal Soleimani in het paradijs. Afbeeling op dd website van de Iraanse Grootayatollah Ali Khamenei

Zondag 05-01-2020

Generaal Soleimani was een slachter, een gevaarlijk en bloeddorstig man. Maar in de iconografie van de Iraanse shia een held. Op de afbeelding hierboven, gevonden op de website van Grootayatollah Khamenei, wordt hij door de Twaalfde Imam zelf in de hemel ontvangen. In de beeldcultuur van de shia-tak van de Islam is het afbeeldingsverbod minder strikt dan bij de Sunnieten.

     Ondertussen doet de PR-afdeling van Het Witte Huis zijn uiterste best om de impulsieve aanslag op zijn leven (en dat van tien anderen) achteraf van de nodige mooie argumenten te voorzien. Zo noemt vice-president Pence hem in een serie tweets 'an evil man who was responsible for killing thousands of Americans' en linkt hem zelfs aan de 9/11-aanslagen van 2001. Verder spint men het verhaal dat de aanslag een aanval op Amerikaanse troepen voorkwam, waarbij anders vele doden waren gevallen. 'We wilden een oorlog voorkomen', zegt hij. Maar we weten ook dat Trump ten tijde van de aanslag in zijn buitenverblijf Mar-a-Lago in Florida moest worden opgespoord. Een vreemde plek voor een commander-in-chief tijdens een raid die - volgens Trump zelf - net zo belangrijk was als de aanval die Osama bin Laden doodde. Maar dat was onder Obama en die zat met zijn hele staf nagelbijtend in de Situation Room van Het Witte Huis.

     In een interessant draadje van tweets ontrafelt de New York Times correspondente voor IS en Al Qaida Rukmini Callimachi hoe het toeging. Zij sprak met diverse regeringsbronnen, waaronder twee veiligheidsofficials na de intelligence-briefings. Volgens hen waren de aanwijzingen voor een dreigende aanval op Amerikaanse doelen 'razor thin'. Eigenlijk werden er drie 'aanwijzingen' genoemd:

 

1. Soleimani kwam terug uit Syrië, Libanon en Irak na ontmoetingen met voor de VS vijandige shia-milities. De informanten van Callimachi noemden dat niet speciaal of afwijkend. 'Business as usual'.

2. Niet-gespecificeerde aanwijzingen dat Soleimani in Teheran de steun van de hoogste leider Khameini wilde verwerven voor een operatie (ongespecificeerd). Dat kan dus van alles zijn geweest.

3. De context dat er eerder een Amerikaanse huursoldaat was gedood en er demonstraties waren bij de VS-ambassade in Baghdad.

 

De bronnen verklaarden dat 1. 2 en 3 nauwelijks harde aanwijzingen vormen voor een dreigende aanval op VS-belangen met honderden dodelijke slachtoffers, zoals Het Witte Huis beweert. Een van de aanwezigen karakteriseerde de planning voor de aanslag op Soleimani als 'chaotisch'. Nadat op 27 december de Amerikaanse huursoldaat was gedood, legde het Pentagon aan Trump verschillende opties voor. Het doden van Soleimani was de 'far out option'. Trump koos een veel gematigder optie: de aanvallen van 29 december op de shia-militie Kata'ib Hezbollah. Daarna kwamen de protestdemonstraties voor de poorten van de VS-ambassade in Baghdad. Pas na die protesten koos Trump de optie van de aanslag op Soleimani, maar het probleem was dat niemand wist waar die zich bevond. Men stortte zich en masse in een zoektocht, aldus de official, die verder vertelde dat de actie zo snel in elkaar werd gezet dat men eerst niet eens wist dat shia-militieleider Abu Mahdi al-Muhandis ook in het konvooi zat.

     Na de aanslag konden de VS-veiligheidsdiensten de bijeenkomst van de Iraanse geheime diensten afluisteren. Daar werd ook een mix van opties besproken, die bestond uit cyberaanvallen, aanvallen op olie-installaties en -tankers en op het personeel van diverse VS-ambassades. Maar voor het eerst was er ook de optie bij: het ontvoeren en doden van Amerikaanse burgers, niet alleen in Syrië, Irak en Libanon maar ook in de Emiraten en Bahrein. Dat was de aanleiding voor het State Department om het vertrek van alle VS-burgers uit de regio te gelasten. Daarnaast liepen vooral de VS-troepen in Irak, gelegerd naast kampen van shia-milities, gevaar. Maar dat was ook al voor de aanslag het geval.

 

Dat leidt tot de vraag waarom de aanslag op Soleimani nu moest. Hij reisde immers frequent naar landen met shia-troepen in andere landen. Men kende die reizen. Het wijst er allemaal op dat de beslissing van Trump impulsief en onvoorbereid was en dat men moest improviseren. Het was voor de president niet eens een reden om zijn golf-vakantie in Mar-a-Lago te onderbreken. Als deze president ergens bang voor is, is het negatieve publiciteit als er massale Amerikaanse doden vallen. Al eerder hield hij een aanval op Iran om die reden tegen. De aanslag op de belangrijkste Iraanse generaal leek hem geschikter. Zonder VS-doden. Daar kon hij lof mee oogsten, goed voor zijn herverkiezing later dit jaar. Wat het teweeg kan brengen hield hem niet zo bezig en hij laat het nu aan Pompeo, Pence en zijn overige staf over om de rommel op te ruimen. Maar hun verhaal lijkt me eerlijk gezegd niet betrouwbaarder dan het verzonnen verhaal van de ‘massavernietigingswapens’ van Saddam Hoessein waarmee de Amerikanen Irak in 2003 binnenvielen en dat een oorlog teweegbracht met meer dan één miljoen doden.

 

Vandaag hebben we een grijze, onbeduidende zondag. Weer een viswedstrijd op de steigers in de haven. Het is wel droog met veel wandelaars over de sluis. Wij komen de deur niet uit.

 

'Niemand wil oorlog, maar je kan er zo in verzeild raken', schrijft Carolien Roelands in de NRC. Ik geloof ook niet dat Trump dat wil, zeker niet in een verkiezingsjaar. Maar hij kan onmogelijk de resulterende dynamiek beheersen, zelfs als hij die van tevoren uitgedacht heeft (quod non). Wie profiteert van een escalerend conflict VS - Iran? Precies: Islamitische Staat. Vandaag tweet Trump een waarschuwing aan Iran niet over te gaan tot aanvallen op VS-doelen. Hij heeft 52 doelen 'van hoog niveau' op het oog, die belangrijk zijn voor Iran en de Iraanse cultuur. Mocht het land overgaan tot aanvallen, dan zullen die doelen volgens de president zeer snel en hard geraakt worden. Zo kan hij al snel vast komen te zitten in een spiraal van escalatie. Terug naar boven

Gorinchem (137)

(bron: NRC)
(bron: NRC)

Maandag 06-01-2020

In The New York Times wijst columnist Thomas Friedman erop dat de dood van de Iraanse generaal Soleimani niet door iedereen in het Midden Oosten betreurd wordt. Hij was de architect van de imperial overstretch van het Iraanse ayatollah-bewind. Met zijn programma van kostbare proxy wars in Syrië, Irak, Jemen en Libanon, met het doel om van Iran een regionale supermacht te maken, bracht hij zijn land economisch aan de rand van de afgrond. De nieuwe, zwaardere sancties van Trump kwamen er nog bovenop. De vele gewelddadig neergeslagen massademonstraties in Irak, Libanon en Iran waren gericht tegen zijn desastreuze politiek en lieten zien hoeveel oppositie er was. Friedman noemt hem een 'overrated warrior'.

     Wat heeft Trump nu bereikt met zijn aanslag? Vooralsnog dit:

 

1. De Amerikaanse troepen en die van de coalitie zullen het land verlaten. De tegenstellingen tussen soennieten en shiïeten in Irak verergeren zich en vooral IS zal als lachende derde profiteren.

2. Iran trekt zich volledig terug uit het kernwapenakkoord. Het land kondigde aan zich niet meer te zullen houden aan de limieten voor uraniumverrijking.

 

De volgende stappen in het conflict zijn lastig te overzien. Generaal Esmail Ghaani, meteen benoemd door Teheran als opvolger van Soleimani, heeft al gezworen wraak te zullen nemen op de VS. 'We tell everyone, be patient and see the dead bodies of Americans all over the Middle East', zei hij na de aanslag op Al Jazeera.

     Het meest waarschijnlijke acht men proxy-aanslagen door milities, zodat Iran kan ontkennen ermee te maken te hebben. Op langer termijn lijken de gevolgen veel groter: meer armoede en verzet in Iran, zeker als de sancties van de VS verder verscherpt worden. Een potentieel Iraans atoomwapen kan gevaarlijke reacties uitlokker: Israël zal zeker trachten het tijdig uit te schakelen met cyberaanvallen en bombardementen, en de Saoedi's zullen hun eigen kernwapen willen.

     De rabiaat-rechtse Republikein Marco Rubio - in 2016 in de voorrondes presidentskandidaat - levert op Twitter ook een bijdrage om de zaak te escaleren. Nadat de Amerikanen de Koerden vorig jaar als een baksteen lieten vallen, bedenkt hij nu dat ze maar weer steun moeten hebben: 'Maybe it’s time for a fully independent #Kurdistan in what is currently Northern #Iraq?', schrijft hij op zijn account. De Turken zullen het ook waarderen. Nog een paar van dat soort adviseurs en we hebben zomaar opeens een wereldoorlog.

 

Het is een verrassend zonnige dag, met 8 graden twee graden warmer dan gemiddeld. We sporten en doen boodschappen. De fitness viel niet mee twee weken na mijn val, maar ik kwam er doorheen. Terug naar boven

Gorinchem (138)

Infrarood opname van het oppervlak van Venus. Je ziet de vulkaan Idunn Mons Idunn Mons in de Regio Imdr. De overlay laat de temoeratuurverschillen zien (Bron: ESA, Venus Express)
Infrarood opname van het oppervlak van Venus. Je ziet de vulkaan Idunn Mons Idunn Mons in de Regio Imdr. De overlay laat de temoeratuurverschillen zien (Bron: ESA, Venus Express)

Dinsdag 07-01-2020

Altijd een zwak gehad voor Venus, de tweede planeet van ons zonnestelsel.  De planeet is rotsachtig als de aarde en heeft ongeveer dezelfde grootte, massa en samenstelling als onze planeet. Maar de planeet is onleefbaar. De atmosfeer bestaat voornamelijk uit CO2 en is door een op hol geslagen broeikaseffect ontzettend heet en zuur. Een dikke laag wolken van zwavelzuur maakt dat we de bodem niet kunnen zien. Dat kan natuurlijk wel met radar. In 1989 maakte de Amerikaanse radarsonde Magellan opnames van het oppervlak. Die lieten zien dat Venus een wereld van vulkanen en omvangrijke lavastromen is. Platentektoniek zoals op aarde is er echter niet en vloeibaar water kan er door de hitte niet bestaan. Sinds april 2006 draait de ruimtesonde Venus Express van de ESA in een baan om de planeet. Het toestel bestudeert de superhete atmosfeer maar ook de bodem, niet met radar maar op infrarode golflengtes. Sommige frequenties daarvan worden namelijk toch door het wolkendek doorgelaten. Daardoor zag men lavastromen op het oppervlak, oude en verse stromen, maar het was niet duidelijk hoe 'vers' die stromen waren en of Venus nog steeds vulkanisch actief is. De opname hierboven is van dat onderzoek.

     Amerikaanse onderzoekers hebben nu in het laboratorium de hete, bijtende atmosfeer van Venus nagebootst. Astronieuws schrijft dat ze konden zien 'hoe mineralen op Venus mettertijd verweren. De onderzoeksresultaten laten zien dat olivijn – een belangrijk bestanddeel van (vulkanisch) basalt – binnen enkele weken een huid van ijzeroxide-houdende mineralen vormt en binnen enkele jaren niet meer als olivijn herkenbaar is. Omdat de Venus Express wel degelijk olivijn op Venus heeft gedetecteerd, moet dat materiaal dus recent zijn vrijgekomen. En dat impliceert dat Venus vulkanisch actief is'.

     Venus is op een geheel andere manier onherbergzaam voor de mens dan de planeet Mars. Waar Mars een uiterst ijle atmosfeer heeft, heeft Venus er veel te veel van. De NASA heeft in het verleden studies verricht naar de optie om in een ruimtelaboratorium menselijke onderzoekers hoog in de atmosfeer te stationeren. Dat is het High Altitude Venus Operational Concept (HAVOC). Een curieuze naam: havoc betekent 'verwoesting'. Die missie zou worden ondergebracht in een soort bemande zeppelins. Het is bij een concept gebleven.

 

Iran heeft dus aangekondigd zich niet meer aan het atoomakkoord te zullen houden, na de Amerikaanse liquidatie van generaal Soleimani. De vraag is uiteraard hoelang het kan duren voor het land een kernwapen heeft gebouwd. In de NRC schrijft karel Knip vanmorgen dat het maar ongeveer een jaar hoeft te duren. Eén jaar! Ik geloofde gisteravond de 'Amerika-deskundigen' in DWDD al niet, toen die spraken over 10 tot 15 jaar. Kom nou, zo lang heeft de VS er destijds bij de ontwikkeling van de eerste kernbommen niet eens over gedaan. Zolang Iran de inspecteurs van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) niet wegstuurt, kan de wereld het op de voet volgen.

 

Trump speelt ondertussen weer de bullebak, waarschijnlijk met satanisch genoegen. Zijn achterban vindt het prachtig. Na de liquidatie van Soleimani dreigde hij per tweet 52 doelen in Iran te bombarderen 'some at a very high level & important to Iran & the Iranian culture'. Verontwaardiging alom, want het bombarderen van cultureel erfgoed is volgens het internationaal oorlogsrecht een oorlogsmisdaad. Daar heeft de president echter geen boodschap aan: 'Zij mogen mensen doden, zij mogen onze mensen martelen en verminken, zij mogen onze mensen opblazen met bermbommen. En dan mogen wij niet aan hun historische plekken komen? Zo werkt het niet', zei hij eergisteren tegen journalisten. Zeer beschamend voor Trump voelen zijn eigen soldaten daar niks voor. Het Pentagon neemt er vandaag afstand van. Zijn defensieminister Esper zei dat het Amerikaanse leger zal opereren 'volgens de wetten van gewapende conflicten'.

     De Iraniërs kunnen er overigens ook wat van. De schreeuw om wraak is oorverdovend tijdens de talloze massademonstraties bij de route die de doodskist van Soleimani door het land maakt. Ali Shamkhani, voorzitter van de Opperste Nationale Veiligheidsraad in Teheran, zegt vandaag dat de Amerikanen 'een nachtmerrie van historische proporties' wacht. 'Geen Amerikaanse militair, geen Amerikaans politiek centrum, geen Amerikaanse basis en geen Amerikaans schip is veilig', zei de Iraanse generaal Hossein Dehghan in een interview met CNN. Amerika en zijn bondgenoten wachten af waar de klap zal vallen. Ze sturen duizenden extra militairen naar het Midden Oosten om hun bases te beschermen. Terug naar boven

Gorinchem (139)

De drie exoplaneten bij de ster TOI700. De buitenste van de drie ligt nét in de bewoonbare zône. Daaronder de dipjes van de drie planeetpassages voor de ster langs (bron: NASA)
De drie exoplaneten bij de ster TOI700. De buitenste van de drie ligt nét in de bewoonbare zône. Daaronder de dipjes van de drie planeetpassages voor de ster langs (bron: NASA)

Woensdag 08-01-2020

Er was gisteren veel aandacht voor de ontdekking van een nieuwe exoplaneet in de bewoonbare zône van zijn ster. De ontdekking werd gedaan door de nieuwe exoplaneet-missie van NASA, de Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS). In veel artikelen in de pers zie je een illustratie erbij van TOI700d als een blauwe planeet met wolken. Dat is fantasie. Niemand weet nog hoe de planeet eruit ziet. Wel kon berekend worden dat  TOI700d 20 procent groter is dan de aarde en in 37 dagen om zijn ster draait.

     De ster, TOI700 op 100 lichtjaren van de aarde, is een rode dwergster. TOI700d ontvangt ongeveer 14 procent minder licht en warmte van zijn rode dwergster dan de aarde van de zon, maar de geringere onderlinge afstand compenseert dat. Wel is het zo dat de planeet waarschijnlijk steeds met dezelfde kant naar zijn ster is gericht. Hierdoor is het op het ene halfrond permanent dag en op het andere altijd nacht. Uiteraard gaat men nu proberen meer over de atmosfeer te weten te komen. Misschien bevat die aanwijzingen voor buitenaards leven. De TESS-missie is speciaal ontworpen voor het opsporen van ‘leefbare aardes’ en de verwachting is dan ook dat meer van deze ontdekkingen zullen volgen. Overigens werden al eerder leefbare aardes gevonden, onder meer in het nabije planetenstelsel TRAPPIST-1 en bij een paar andere sterren.

 

Vannacht kwam dan de verwachte tegenreactie van Iran na de liquidatie van zijn generaal Soleimani: 2 Amerikaanse bases werden met raketten bestookt. Volgens Iran vielen er 80 Amerikaanse doden, volgens de VS geen een. 'De ballistische raketten van Iran zijn niet zo nauwkeurig', zegt Peter Wijninga van het Haags Centrum voor Strategische Studies, 'dus kiezen ze een doelwit waar kans op slachtoffers het grootst is. Dat lijkt mislukt.' Hij acht het goed mogelijk dat het hierbij blijft, want Iran realiseert zich zijn zwakte en heeft overigens een strategie van veel langer adem. De beurzen reageren dan ook gematigd negatief.

     Er verschijnen veel analyses en voorspellingen in de media. De internationale coalitie heeft na de gebeurtenissen zich in kampen en bases teruggetrokken of naar andere landen in de buurt (Jordanië, Koeweit). De strijd tegen IS is'gepauzeerd'. Anna van Es meent in De Volkskrant dat Trump geen beter cadeautje aan de jihadisten had kunnen geven. Zondag viel IS bijvoorbeeld al een Iraakse patrouille aan nabij Kirkuk.

     Opmerkelijk: vier uur na de Iraanse raketaanvallen crashte een Oekraïens passagiersvliegtuig nabij Teheran. Alle inzittenden kwamen om. De Boeing 737-800 kwam plotseling in de problemen en hield abrupt op met het verzenden van data. Collateral damage? Per abuis neergeschoten door luchtafweergeschut? Alle betrokkenen, inclusief president Zelensky van Oekraïne, beweren van niet. Toch stelt men gauw een vliegverbod boven Irak en Iran in.

 

De dag vangt aan met miezer. We zitten weer in de ban van opvolgende oceaandepressies. Ten westen van de Faröer eilanden ontwikkelt zich een zeer zware storm. Het is met 12 graden opnieuw verbazend warm voor de tijd van het jaar. Gemiddeld is het 6 tot 7 graden kouder. Veel planten en bomen zijn in de war. Hazelaars en sleedoorn bloeien en narcissen steken de kop al omhoog.

     Om kwart voor elf is het droog. Ik fiets naar het ziekenhuis om mijn PSA te laten prikken en voor een kennismaking met de huidige voorzitter van de raad van bestuur van Rivas. Aardige man. Op zijn kamer staat nog hetzelfde meubilair als ik twintig jaar geleden had. Dat wijst op spaarzaamheid, een goede instelling. Het is een aangenaam, verkennend gesprek, het uur is zomaar om. Anna gaat 's middags naar een verjaardagsvisite in de buurt met alleen maar dames. Terug naar boven

Gorinchem (140)

Sjoerd de Vries, De Deelen, 1990
Sjoerd de Vries, De Deelen, 1990

Donderdag 09-01-2020

Dit werk hierboven is van de Friese kunstenaar Sjoerd de Vries. Het is me erg dierbaar. Ik kocht het in de jaren 90 in het Singer Museum in Laren, waar hij toen een grote expositie had. Het is een evocatie van het moerassige natuurgebied De Deelen bij Heerenveen. Daar werkte hij graag en hij vond er steeds weer rust na periodes van hefetige depressie en drankgebruik. Opmerkelijk was zijn werkwijze: schilderen, kerven en snijden in stukken leer en oud karton, aan elkaar geplakt met beenderlijm. Zoals in het werk hierboven. Het geeft de speciale sombere toets die ik onweerstaanbaar mooi vind. Ik schreef eerder over De Vries hier in 2011. Nu is er reden dat weer te doen want de kunstenaar overleed onlangs op 78-jarige leeftijd. Hij was niet bang om te sterven, schreef Het Friesch Dagblad in een In Memoriam. Hij had geen voorstelling van wat er na de dood komt, zegt de krant. 'Ast dea bist, is der niks. Ik haw teminsten noait heard dat der wat wie.' Of zijn rusteloze geest naar De Deelen terugkeerde is daarom niet vast te stellen.

 

Dit weekeinde leek de wereld op de rand van oorlog te balanceren, maar even plotseling lukt de de-escalatie tussen Iran en de VS. Beide partijen binden in, in elk geval voor korte termijn. Wat heeft Trump bereikt met de plotselinge liquidatie van Soleimani?

 

1. De jihadi's van Islamitische Staat krijgen de kans hun beweging weer op te bouwen, ongehinderd door de coalitietroepen die 'on hold' in hun kampementen zitten of naar landen in de buurt verplaatst zijn.

2. Iran gaat versneld uranium verrijken. Het acht zich niet meer gebonden aan het atoomakkoord en kan over één tot anderhalf jaar over een kernwapen beschikken.

3, Na alle protesten van vorige maand is de positie van het ayatollah-bewind in Teheran versterkt.

 

Daar zijn we mee opgeschoten. Het is een geweldig resultaat van de de man die zich de beste onderhandelaar van de wereld voelt.

 

Vannacht passeerde een regenfront, vandaag is het grijze en saaie dag. Nog steeds is het bizar warm: 13 graden, 7 graden hoger dan normaal. We sporten en doen boodschappen. Ik lees door in 'Serotonine' van Houellebcq en vind het boek steeds beter.

     Verder zoek ik uit hoeveel handbagage ik volgende maand mee mag nemen bij Alitalia en Aerolineas Argentinas. Dat is 8 kilo met een maximaal formaat van 55 x 35 x 25 cm. Van dat formaat bestel ik bij Boil.com een laptoprugzak, waar mijn 17-inch computer gemakkelijk in past, de CABINMAX handbagage Rugzak ultralicht met 38 liter inhoud en een formaat van 55x35x20 cm, met apart laptopvak. Morgen in huis. Ook weer geregeld. Daarna zoek ik uit hoe je tegnewoordig vloeibare toiletartikelen in je handbagage kunt meenemen. Dat kan in verpakkingen van maximaal 100 ml per stuk, in één doorzichtige, hersluitbare plastic zak van 1 liter. Die doe je bovenin de handbagage en leg je op de band bij de veiligheidscontrôle.

     Vanavond komt buurman Lourens bij ons eten, de schipper van de Niets Zonder Gods Zegen. Die ligt afgemeerd in de Franse Middellandse Zeehaven Sète voor het botenfestival Escale de Sète in april. Buurvrouw Joke bleef aan boord, maar Lourens moest even terug om hier een nieuw rijbewijs te regelen. Terug naar boven

Gorinchem (141)

Het arsenaal van Iraanse raketten en hun bereik (Bron: Volkskrant)
Het arsenaal van Iraanse raketten en hun bereik (Bron: Volkskrant)

Vrijdag 10-01-2020

 Wat ik al dacht: het Oekraïense passagiersvliegtuig blijkt inderdaad door de Iraans luchtafweer te zijn neergeschoten. Het plotseling stilvallen van de datacommunicatie van het toestel wees al in die richting. Een rampzalige vergissing, een herhaling van het MH17-drama. De altijd aanwezige ironie wil dat de raketten van Russische makelij waren. Geen Buk maar in dit geval Tor-raketten. Iran ontkent in alle toonaarden. Vanmiddag meldt een bron in de Oekraïense onderzoekscommissie vanuit Iran (met foto's) op Facebook dat bulldozers bezig zijn om de crashsite plat te walsen, met het doel bewijsmateriaal te laten verdwijnen. Honderden mensen met of zonder uniformen verzamelen stukken materiaal en nemen die weg.

     Een Iraanse commandant van de Revolutionaire Garde zegt vandaag dat de raketaanvallen op Amerikaanse doelen in Irak nog maar het begin waren van een serie wraakacties in het Midden-Oosten. Iran heeft honderden raketten klaar staan om Amerikaanse doelen in de regio aan te vallen. Zie het plaatje hierboven. Maar tot dusver is het dreigement van de commandant niet waargemaakt. Het lijkt erop dat Iran zich nog steeds inhoudt.

     Gisteren schreef ik niet te snappen wat de VS is opgeschoten met de liquidatie van generaal Soleimani. Vandaag vraagt Rob van Wijk zich in Trouw af waarom leiders acties ondernemen, die een voorspelbaar averechts effect hebben. 'Waarom moest Soleimani eigenlijk dood?' Voorlopig lijken de Amerikanen zich hiermee in de voet te hebben geschoten, meent De Wijk. 'Ook nu zal het wel weer een combinatie van zelfoverschatting en ultrakortetermijndenken zijn.'

     Alleen is er ook deze kant: Iran hield zich in bij de vergeldingsactie. Er vielen geen Amerikaanse doden en er werd nauwelijks schade aangericht. Dat zou een mogelijkheid voor diplomatie op kunnen leveren, als Trump dat zou willen zien. Misschien vreest Iran voor de hervatting van het brede volksprotest tegen de toenemende armoede in het land, schrikt Iran terug voor nog meer sancties en is het bereid tot een nieuw kernwapenakkoord? In dat geval loopt de gok van Trump goed af. Het is overigens erg pijnlijk hoever Europa buiten spel is gezet en vernederd is door de Amerikaanse president. Voor de liquidatie van Soleimani was er geen enkel overleg met zijn bondgenoten.

 

De luchtkwaliteit Gorcum in 2018 verder verslechterd, lees ik in AD Rivierenland. Boven het gemiddelde in Nederland voor stikstofdioxide:18,8 μg/m3 en voor fijnstof: 19,0 μg/m3. Voor fijnstof is het in Gorcum 21,0 μg/m3. Dat is het equivalent van het inhaleren van 10 sigaretten per dag. Uiteraard komt het door de ligging bij twee snelwegen en de uitstoot van de scheepvaart op de Merwede. Daar kan de lokale politiek niks aan doen, maar de gemeente doet al jaren helemáál niks om de bevolking te beschermen. Niet het weren van vervuilende diesels en niet het weren van doorgaand verkeer in de binnenstad. Visieloos bestuur.

 

Regen in de ochtend. In de top van de grote es bij de Altenawal zitten tientallen zwarte kraaien. Nooit eerder gezien. Later wordt het droog met nu en dan een spoortje zon. De kraaien zijn ongemerkt spoorloos verdwenen. jammer dat mijn PSA-uitslag er nog niet is. Dat wordt op zijn vroegst maandag.

     Ik lees 'Serotonine' van Michel Houellebecq uit (Arbeiderspers, 2019) en ben er erg van onder de indruk. Maar ...de beklemming en de kwelling bij de ervaring van het absurde bestaan is van alle tijden. Het is hier zeker goed verwoord. Terug naar boven

Gorinchem (142)

De Bark Europa is weer uit Ushuaia vertrokken.
De Bark Europa is weer uit Ushuaia vertrokken.

Zaterdag 11-01-2020

De Bark Europa is weer vertrokken voor de volgende trip naar Antarctica. Hier kun je het schip steeds volgen (zie boven). Op de trip na deze zal ik - als alles goed gaat - meevaren.

 

Gisteravond vierde schoonzoon Michel zijn verjaardag. Het was een heldere avond; de volle maan was goed te zien. Zowel op de heen- als op de terugweg zagen we de geringe vervaging van het maanoppervlak, een gevolg van de gedeeltelijke verduistering doordat de maan door de bijschaduw van de aarde bewoog. Mooi gezicht. Vandaag is het droog met wolkenvelden en weinig zon. Ik hervat de lectuur van deel 1 van de Wim Kok-biografie.

 

Iran geeft nu toe dat het Oekraïense burgervliegtuig per abuis door twee TOR-afweerraketten werd neergeschoten. 'Een menselijke fout, excuses.' De Russen zouden er een voorbeeld aan kunnen nemen in het geval van de MH17. Het vliegtuig had volgens het Iraanse leger de vorm van een vijandig toestel, en bevond zich ook op zo'n zelfde hoogte. Dat wijst erop dat het afweersysteem niet automatisch reageerde. De operator kon echter geen contact krijgen met zijn militaire leiders, en hij besloot daarom binnen tien seconden om zelf de keuze te maken om de korteafstandsraket af te vuren. Een operator - ik weet nietof het dezelfde was - had eerder voorgesteld een 'no-fly zône' in te stellen. Dat is gebruikelijk in dergelijke omstandigheden, zker na het MH17-drama. Waarom dat niet gebeurde, is niet bekend gemaakt. Oekraïne neemt er in elk geval geen genoegen mee, Canada eist gerechtigheid voor de nabestaanden. Die valt niet meer te geven.

     Amerikaanse regeringsbronnen zeggen tegen persbureau Reuters dat er nóg een liquidatiepoging op een hooggeplaatste Iraanse militair was, in Jemen. Die mislukte. In De Volkskrant staat een interview met Ingo Piepers, de ex-militair die de stelling aanhangt dat wereldoorlogen volgens een vast patroon ontstaan, als het ware onafhankelijk van menselijke beslissingen. 'De Derde Wereldoorlog kan elk moment beginnen, en ik voorspel het al jaren.' Dat klopt; ik schreef hier in 2016 al over hem en zijn theorie. Ik zou er nog op terugkomen, maar dat gebeurde nooit. Je krijgt een fatalistisch gevoel bij die theorie, die trouwens best wel eens juist kan zijn, zonder dat je er veel aan hebt.

 

Wonderlijk hoe zacht dit jaar de maand januari verloopt. Afgelopen donderdag mat het KNMI een gemiddelde temperatuur van 11,5 graden Celsius, met uitschieters tot 13 graden Celsius. Dat is heel fors boven het normale maandgemiddelde van 3,1. Dit weekend worden temperaturen rond de 8 graden Celsius verwacht, volgende week krijgen we weer dubbele cijfers. Narcissen bloeien al, koolmezen zingen, egels ontwaken veel te vroeg uit hun winterslaap. Iemand zag al blauwe reigers met jongen en lepelaars die nesten bouwen. Maanden te vroeg. In december stonden al hazelaars en elzen in bloei. Wat het voor effecten heeft op de winteroverleving van planten en dieren moet nog blijken. Terug naar boven

Gorinchem (143)

Prognose WXCharts voor de nacht van maandag op dinsdag. Zware storm links bovenin met een kerndruk van 933 hPa.
Prognose WXCharts voor de nacht van maandag op dinsdag. Zware storm links bovenin met een kerndruk van 933 hPa.

mZondag 12-01-2020

In het zeegebied tussen IJsland en Ierland cirkelt een zeer zware storm rond. Hij kreeg de naam Brendan. Een 'weerbom'. De kerndruk is extreem laag: 933 hPa in de nacht van maandag op dinsdag. Het is al de tweede in de afgelopen week. De storm zal de Faröer eilanden en de kusten van Noord-Ierland en Schotland treffen met golven van 15 meter hoog en met windsnelheden ver boven 150 km/uur. Winterstormen zijn niet ongewoon in deze tijd van het jaar, maar deze is wel heel krachtig. In de prognose van WXCharts hierboven zie je de storm links in de bovenhoek. Het koufront dat ermee samenhangt brengt zware regen en sneeuw mee. Tegelijk persisteert al langere tijd een rug van hoge druk over Zuidwest-Europa tot ver in Oost-Europa en brengt ondermeer bij ons ongewoon hoge temperaturen.

     Extreem winterweer heerst wel in de Verenigde Staten. Zeker tien mensen kwamen om. Duizenden vluchten werden geannuleerd en meer dan 257.000 mensen in de staten Alabama, Mississippi, Kentucky, Tennessee en Arkansas zitten sinds zaterdag zonder stroom. In de zuidoostelijke staten verloren elf mensen het leven door zware stormen. In Montana en North Dakota wordt het bitterkoud in de komende dagen met temperaturen tot -35 graden! Trump zal wel opnieuw per tweet vragen waaarom klimaatopwarming niet komt helpen. Antwoord: de toenemende vertraging in de straalstroom houdt grote lussen van extreme warmte en extreme kou langer op hun plaats. Oorzaak: sterke opwarming van de arctische gebieden verkleint de temperatuurverschillen met tropische gebieden en haalt de energie uit het systeem. Daardoor vertraagt de straalstroom. Lees hier meer.

 

Gisteren en vandaag demonstreren talrijke mensen in Teheran en andere Iraanse steden tegen het bewind. Dat is opvallend en zeer dapper. Ze roepen ‘dood aan de leugenaars’ en ‘jullie kennen geen schaamte!’, en vragen om het aftreden van de hoogste leider van het land, ayatollah Ali Khamenei. Foto’s van de door de VS geliquideerde generaal Soleimani worden verscheurd. Bij de Beheshti universiteit van Teheran scanderen studenten massaal  'Our enemy is right here. They lie when they say America is our enemy!' De Amerikaanse president Trump twittert dat hij de bevolking steunt, en hun ‘inspirerende’ protesten volgt. Dat is dezelfde man die nog pas met luchtaanvallen 52 sites wilde verwoesten 'at a very high level & important to Iran & the Iranian culture'.

 

Zeer treurig word je bij het bericht dat één van 's werelds grootste zoetwatervissoorten ter wereld officieel is uitgestorven, de Chinese lepelsteur in de Yang-tse-kiang. De zeven meter lange vis werd in 2003 voor het laatst gezien. De oorzaak is overbevissing en het aanleggen van dammen in de rivier. Op foto's zie je een prachtig, uniek dier met een lange, aandoenlijke eendenbek. Daarmee kon hij via elektrische signalen kreeftjes en vissen opsporen. Veertig jaar geleden werd de soort op de lijst van bedreigde diersoorten geplaatst, in 2000 stierf de soort uit in Canada, in 2009 werd het dier tot ernstig bedreigd bestempeld, nu is hij volledig uitgestorven. 'Een verwijtbaar en onherstelbaar verlies', zegt onderzoeksleider Qiwei Wei van de Chinese Academie voor Visserijwetenschappen. Terug naar boven

Gorinchem (144)

Maandag 13-01-2020

Een bezoek aan een emailadres dat ik nooit gebruik leert dat er in december toch een nieuwjaarskaart kwam van de Japanse kunstenaar Shuzo Azuchi Gulliver (zie hierboven). Hij leeft dus nog en we zijn even oud. Geleidelijk aan lijkt het erom te gaan wie van ons het eerst de pijp uitgaat. Als ik de eerste ben, moet hij op een of andere manier  mijn hypofyse ontvangen. Wie wil weten hoe dat zit, moet even hier klikken.

     De zware storm bij de Faröer eilanden heeft een naam gekregen: Brendan. De kerndruk stijgt overigens al. Vandaag trof hij het westen van Ierland. Tienduizend mensen zitten zonder daar electriciteit. Morgenavond pikken we er ook wat van mee. Hier is het vandaag opnieuw zacht met tien graden en flink veel zon. We sporten en doen boodschappen.

 

Terug thuis is de uitslag van mijn PSA er: 0,7 µg/l. Tóch weer een stijging. Drie maanden geleden was het 0,5 µg/l. Mijn huisarts raadt een bezoek aan de uroloog aan. Tja, zorgelijk maar het is niet anders. De stijging van mijn PSA is niet groot, maar het toont aan dat tien jaar na mijn behandeling waarschijnlijk ergens in mijn lichaam - hetzij op de oorspronkelijke plek van het orgaantje, hetzij elders - toch weer actief prostaat(kanker)weefsel is. Dat kan mogelijk opgespoord worden en bestreden. Daarvoor bestaan goede mogelijkheden. Terug naar boven

Gorinchem (145)

Bron: Chinese Academy of Science
Bron: Chinese Academy of Science

Dinsdag 14-01-2020

Het is vandaag regenachtig en vanavond hebben we kans op storm langs de kust. Het KNMI geeft code geel af in verband met zeer zware windstoten in Zeeland, Zuid-Holland, Noord-Holland, Friesland en de Wadden. Het zijn de restanten van de storm Brendan, die in Ierland en het VK veel schade aanrichtte. 'A weather bomb' Opwarming blijft maar doorgaan. Vandaag is het met 12 graden Celsius ongewoon warm en dat blijft de komende dagen zo.

     De oceanen absorberen 90% van de hitte die die de atmosfeer opdoet vanwege het broeikaseffect. Gelukkig maar, anders zou de opwarming nog veel sneller gaan, maar ze warmen zelf ook op. De hitte in de bovenste 2000 meter in de oceanen op aarde bereikte in 2019 opnieuw een recordhoogte (zie de grafiek hierboven). The Guardian had er gisteren een alarmerend artikel over. Het spreekt van 'irrefutable and accelerating heating of the planet.' Warmer zeewater zet uit en versnelt de zeespiegelstijging en heeft desastreuze gevolgen voor de diversiteit van marien leven. Warmer oceaanwater geeft meer energie aan orkanen.

     Sommige lezers betichten me ervan dat ik van grafieken houdt. Dat is zo. Ze laten vaak goed zien wat er over langere perioden aan de hand is en persoonlijk vind ik hun verklarend vermogen groter dan dat van dramatische foto's. Of dat helpt? Dat hoop ik. Vandaag blijkt dat de gemiddelde CO2-uitstoot van nieuwe auto's die in Europa worden verkocht volgens nieuwe Europese regels nog steeds te hoog is. Autofabrikanten proberen op alle mogelijke manieren eronder uit te komen. Maar nu is er een stok achter de deur. Als er niets verandert, moeten autofabrikanten aan het eind van het jaar miljardenboetes betalen. Nou, dat moet ik zien. Overigens draagt ook de stijgende voorkeur van een deel van de consumenten voor vervuilende, asociale SUV's bij.

     Ontkenners van klimaatopwarming vinden steeds weer redeneringen uit waarvan de wetenschappelijke waarde nihil is. Zo denken ze dat de huidige uitbarsting van de Mount Taal in de Filippijnen door enorme wolken van as- en roetdeeltjes, die in de atmosfeer lijven zweven, een afkoelend effect zal hebben net als de uitbarsting van de Pinatubo in juni 1991. Dat effect zie je inderdaad in de grafieken terug. Gedurende 2 - 3 jaar was de atmosfeer een kwart graad koeler dan ervoor en erna. Lang duurt het dus niet en als de uitstoot van CO2 ondertussen gewoon doorgaat komt de opwarming sterker terug. De omvang van de uitbarsting van Mount Taal is tot dusver beduidend geringer dan die van de Pinatubo. Taal is ook veel kleiner.

 

Anna heeft vandaag de wekelijkse oppasdag. Ik regel een verwijsbrief en een afspraak op de poli urologie. Het snelst kan ik op Lingepolikliniek in Leerdam terecht: 28 januari bij de opvolgster van mijn eigen uroloog, die inmiddels met pensioen ging. Daarna laat ik me knippen bij de Syrische kapper op de Langendijk. Waait straks in Antarctica mijn haar tenminste niet in mijn gezicht. Terug naar boven

Gorinchem (146)

De positie van de bark Europa op 14 januari 2020: South Shetlands eilanden.
De positie van de bark Europa op 14 januari 2020: South Shetlands eilanden.

Woensdag 15-01-2020

De Bark Europa heeft zijn oversteek van Straat Drake voltooid en kwam gisteren aan op de South Shetland eilanden. De Straat is 400 mijlen breed en het stormt er vaak. Ditmaal niet, het is zomer en de overtocht was zeer rustig. Na een nacht motoren bij windstil weer met later west- tot noordwestenwind Bf 4 - 5. Een dag en een nacht prima zeilweer. Er volgde een wazige en kleurrijke dageraad als gevolg van de rook door de bosbranden in Australië. Dat lees ik op het reisverslag dat de organisatie hier op facebook bijhoudt. Met mooie foto's. Ik vermoed dat het betekent dat men aan boord een verbinding met internet heeft. Dat maakt het misschien voor mij ook mogelijk mijn dagelijkse verslagen tijdens de tocht op de website te blijven plaatsen.

     Ondertussen bereidt mijn groep zich voor. De mensen vormden al weken geleden een app-groep, waar het voornamelijk gaat over welke Musto-laarzen je het beste kan kopen. Of huren. Ik krijg de indruk dat velen van hen temperaturen verwachten van tientallen graden onder nul, terwijl het rond maart gemiddeld -5 tot +5 graden is op het Antarctisch schiereiland. Ik neem dus hoge gummi laarzen mee, maar wel gevoerd. En hoog, tot aan de knie, in verband met uit rubberbootjes stappen bij het aan-land-gaan.

 

Het is een saaie, grijze dag. We beleven niks. Aanvankelijk is er nog wat zon, maar later wordt het zwaar bewolkt met vanaf half twaalf regenbuien. En nog steeds met idioot hoge temperaturen: 12 graden Celsius, twee keer zo hoog als normaal. De meteorologische winter is op de helft maar winterweer hebben we nog niet gehad. Het seizoen is tot op vandaag liefst drie graden hoger dan gemiddeld. Over alle dagen en nachten sinds 1 december was de temperatuur gemiddeld 6,2 graden, meldt Weeronline. Normaal is het over deze periode 3,5 graden. Winter 2019-2020 staat hiermee op een zevende plaats in de lijst met warmste winters sinds 1901. Terug naar boven

Gorinchem (147)

Cruiseschip in de voorhaven naast de pontons van de veerdienst (foto: Marsonna/Buienradar)
Cruiseschip in de voorhaven naast de pontons van de veerdienst (foto: Marsonna/Buienradar)

Donderdag 16-01-2020

Het beleid om de vesting Gorinchem te promoten is de laatste jaren redelijk succesvol. Dezer dagen overschreed onze stad bovendien de grens van 100 horecazaken. Het toerisme in Nederland zit sowieso in de lift. 'Nederland is een toeristische attractie geworden', schreef de NRC afgelopen zomer. Je merkt het ondermeer aan het toenemend aantal riviercruiseschepen dat afmeert aan de buitenkade van Buiten de Waterpoort, naast de pontons voor de veerboten. Zeer aantrekkelijk punt: de aanlegplaats ligt direct naast de historische binnenstad. We zien de toeristen vaak in drommen met klikkende camera's over het Eind en de sluis lopen en selfies maken met onze Dulce op de achtergrond. Maar de meesten worden in bussen gestopt om naar de molens in Kinderdijk te gaan kijken. Vorig jaar kwamen er al 400 schepen langs en het leverde de gemeente 162.000 euro aan havengeld op. Een aantrekkelijke inkomstenbron! Het wekt geen verbazing dat de gemeente het aantal graag wil uitbreiden. Daarvoor moeten er meer aanlegplaatsen komen op Buiten de Waterpoort. Dus liet men het oog vallen op de twee lange autosteigers langs de Merwede, waar vrachtschippers hun auto'van boord kunnen takelen. Of erop. Of bemanningen aflossen. Een gratis voorziening die door de gemeente wordt onderhouden sinds 2008, in de tijd van burgemeester Piet IJssels, maar de tijden veranderen. Ze moeten bestemd worden voor meer toeristenboten. 'Met de cruisevaart maken we de steigers ook economisch aantrekkelijker omdat het havengeld oplevert', schrijft de gemeente in een verkenning. Mooi Gorinchem is al bezig een bidbook te maken voor de rederijen met een aantrekkelijk programma voor gasten in de vesting, zodat ze niet meer en masse naar Kinderdijk doorreizen maar de binnenstad instromen.

     De BLN-Schuttvaerafdelingeen Werkendam en Alblasserwaard zijn niet blij met de plannen. 'Wij zullen alle zeilen bijzetten om het plan te torpederen. We willen hierbij samen optrekken met Rijkswaterstaat en contacten leggen in de plaatselijke politiek.' Ook fungeren de steigers voor Rijkswaterstaat als calamiteitensteigers. Sommige Gorkummers protesteren ook tegen de hoge cruiseschepen die straks het hele uitzicht vanaf Buiten de Waterpoort op de rivier zullen belemmeren. Anderen vrezen dat onze stad zal ondergaan in een 'Venetie / Kinderdijk / Amsterdam effect'. Tja, botsende belangen, het zal niet meevallen om te kiezen.

     Een lastig punt in de afweging is dat het karakter van de winkelstraten in steden als Gorcum zich toch al snel wijzigt. Het verdienmodel verandert, zegt men tegenwoordig. Je ziet bij ons in de binnenstad de winkelleegstand verder toenemen en dat wordt alleen maar meer, zeker nu bijvoorbeeld de gigant Amazon zijn aanbod in Nederland flink gaat uitbreiden. 'Wie nu al treurt om de lege etalages in de winkelstraten, kan zijn hart vasthouden. Er is een generatie consumenten opgestaan, stellen de analisten, die de middenstand al lang voor de computermuis heeft ingeruild', schrijft De Volkskrant vandaag. Het verzendbedrijf is nummer 1 in Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië en Oostenrijk.

     Dus het toekomstbeeld voor onze binnenstad is méér groepen toeristen, méér horeca, méér uitgaan, méér luidruchtige festivals en minder winkels. Wij als bewoners mogen rekenen op nóg meer openbare dronkenschap, geschreeuw en gelal, vechtpartijen voor de deur en meer gevelpissers. Natuurlijk, de passagiers van cruiseschepen zijn veelal van oudere leeftijd en gedragen zich beter, maar hun komst draagt op zijn manier bij aan de Volendammisering van de vesting als leasure-centre. Is het wat we - bewoners en politici - willen? Of hebben we gewoon niks te willen? Of ben ik gewoon een mopperende oude man? Dat kan ook. Maar niet alleen maar, de theaters, de muziekpodia en de terrassen vind ik ook leuk. Wanneer komen er trouwens weer kamermuziekuitvoeringen in het schuilkerkje op de Langendijk?

 

We beleven een aangename dag met veel zon. Sport en boodschappen. In de media staat vandaag prominent de tweede plaats voor 2019 als warmste jaar ooit, en als het warmste jaar ooit in Europa en het op twee na warmste jaar in Nederland en verder was het afgelopen decennium het warmste ooit. Allemaal sinds het begin van de metingen rond 1850. Het zat er al maanden aan te komen. Bijzonder is dat 2019 niet eens een El Niño-jaar was. Terug naar boven

Gorinchem (148)

Vandaag inventariseren en wegen we mijn uitrusting voor Antarctica.
Vandaag inventariseren en wegen we mijn uitrusting voor Antarctica.

Vrijdag 17-01-2020

Een dag met veel miezerregen. Pas in de loop van de middag wordt het droog. Het is nog steeds te zacht (10 graden), maar de komende dagen worden kouder. In de stad kopen we nog wat onderkleding en een trui voor de Antarctica-reis. Thuis zetten we alle spullen voor de tocht bij elkaar op de bank en wegen ze (foto hierboven). We komen uit op zo'n 15 kilo inclusief het zware zeilpak (bijna 3 kilo), de gevoerde knielaarzen, de zeillaarzen (samen 2,8 kilo) en mijn wollen vest. Er is dus nog ruimte voor 2 spijkerbroeken, wat overhemden en gewoon ondergoed. Voor de reis adviseert Bark Europa vier lagen kleding: een basislaag, een tweede laag, een isolatielaag en een waterdichte buitenlaag. De laatste laag is het zeilpak. Voor de tweede laag adviseert men enigszins elastisch materiaal dat snel droogt. Dus niet puur katoen. Een ruime maand voor vertrek heb ik vrijwel alles bij elkaar.

     De bark Europa stak ondertussen van de Zuidelijke Shetlandeilanden de Straat van Branfield over naar het ijzige continent. De soevereiniteit over de eilanden wordt geclaimd door de Britten en door Chili en Argentinië.

 

Verder lezen in de biografie van Wim Kok. Het is 1991, de aanloop naar het Verdrag van Maastricht (1992) onder het Nederlands voorzitterschap, de jammerlijke mislukking in september 1991 ('zwarte maandag'), de zware onderhandelingen over de munteenheid en de politieke unie, de EPU. De laatste kwam er niet en dat maakte de nieuwe euro vanaf de aanvang zwak. Gelukkig werd men het wel eens over een onafhankelijke Europese Centrale Bank (ECB). Kok was meer voor een federaal Europa dan ik me herinner. Op 18 februari 1991 zei hij in een lezing: 'Nederland is voorstander van het federale model, waarin bijvoorbeeld een Europese Commissie nieuwe stijl kan uitgroeien tot een Europese regering. Geen Europa van naties, maar een Europa van eenheid.' Op dat tijdstip was hij zijn tijd ver vooruit en helaas mislukte het dan ook jammerlijk. Leuk is om te lezen over de rol van de toenmalige thesaurier-generaal van Kok, Cees Maas, die kort daarna naar de ING ging. Net als Kok zelf, nog weer later. Cees was op de HBS in Breda een klasgenoot van me.

     In die tijd - 1991 - volgde ik de politiek lang niet zo intensief als nu. Ik had het razend druk met de ziekenhuisorganisatie, de nieuwbouw en ook met de voorbereidingen van de kunstmanifestatie BRAIN/Internal Affairs in de nazomer van 1992. Terug naar boven

Gorinchem (149)

Artists
Artists' impression van vier uitgerekte G-objecten (dubbelsterren) in banen aan de rand van Sagittarius* (midden), het superzware gat in de kern van onze Melkweg (credit: Jack Ciurlo

Zaterdag 18-01-2020

Steeds weer blijken voorspellingen van Einsteins relativiteitstheorie te kloppen. Dit keer gaat het om zwarte gaten. Die extreme consequentie van zijn theorie had Einstein overigens zelf niet bedacht. Dit keer gaat het om de vervorming die materie ondergaat bij de nadering van de randen van een zwart gat. De zwaartekracht neemt over korte afstanden zo sterk toe dat er een verschil ontstaat tussen voor en achterzijde van objecten die naar het zwarte gat worden toe getrokken. Daardoor wordt de materie daadwerkelijk uitgerekt. Geen enkel materiaal is sterk genoeg om de uitrekking te weerstaan. Men noemt het 'spaghettificatie', de materie lijkt steeds meer op een lange sliert. Maar het werd nog nooit gezien.

     Astronomen van de Universiteit van Californië in Los Angeles (UCLA) publiceerden onlangs in Nature van 16 januari de ontdekking een nieuwe klasse van zes vreemde objecten in de kern van ons Melkwegstelsel, vlakbij het superzware monstergat Sagittarius A* op 26.000 lichtjaren afstand. Ze worden G-objecten genoemd. 'De objecten zien er gasachtig uit, maar gedragen zich als sterren. Ze ogen meestal compact, maar worden uitgerekt wanneer hun omloopbanen hen in de buurt van het zwarte gat voeren. Hun omlooptijden variëren van 100 tot 1000 jaar', schrijft Astronieuws. De banen om het zwarte gat van de objecten zijn heel verschillend, maar brengen ze soms heel dicht bij de waarnemingshorizon van het zwarte gat. De UCLA-astronoom Andrea Ghez denkt dat alle zes de objecten oorspronkelijk dubbelsterren zijn geweest. (Waarom dubbelsterren? Die komen in het heelal heel veel voor door de eigenschappen van het proces van massa-accretie, waarbij gas en stof zich concentreren op knooppunten van samentrekkende en draaiende materie). De sterparen zouden onder invloed van de enorme zwaartekracht van het nabije zwarte gat zijn uitgerekt en met elkaar versmolten. Je ziet op de artists' impression hierboven dat ze gas en materiaal verliezen in de lengte van hun banen. Ik kan mij voorstellen dat het dus om een vorm van spaghettificatie gaat. Opzienbarend!

 

Vandaag krijgen we een vriendelijke dag, kouder dan de lange reeks warme van de afgelopen week. Ook 's middags is het zonnig. Aan boord vervangen we de natte handdoeken door droge. De boot is van buiten erg vuil. Algengroei. Voorlopig laten we het maar zo. Online vraag ik thuis een nieuw ICP (eigendomsbewijs) van de boot aan.

 

Klimaatnieuws. Na de de bosbranden kampt Australië nu met hevige overstromingen. Op sommige plaatsen viel in een dag tijd meer regen dan normaal gesproken valt in drie maanden. dat geeft onder andere milieuproblemen, waar de as van de verbrande bossen in rivieren gespoeld wordt. Het met as vervuilde water is schadelijk voor het milieu. Er zouden al honderdduizenden vissen door zijn gestorven.

     Ook positief nieuws. Uit een enquète van het ministerie van economische zaken blijkt dat 72% van de Nederlanders is ervan overtuigd dat het klimaat aan het veranderen is. Een iets kleinere meerderheid (67%) denkt dat de mens het veroorzaakt. En de klimaatontkenners? Een kleine minderheid van slechts 7% (maar wel luidruchtig). Ik denk dat de politiek in ons land nu snel moet doorpakken met drastische vermindering van de CO2-uitstoot. Een vergelijkbare meerderheid van de mensen is voor een algemeen vuurwerkverbod. Actie!

     Opmerkelijk. Tom-Jan Meeus schrijft in de NRC dat we aan de vooravond van een, naar Haagse maatstaven, serieuze omwenteling staan: de opvattingen over grote beleidsthema’s zwenken naar links. 'De behoefte aan correcties op het kapitalisme leeft over de volle breedte, van VVD tot en met SP.' Het geldt voor grote thema's als klimaat en landbouw (stikstof). Mocht dat waar zijn! Hij bepleit zelfs een samengaan van PvdA en Groen Links. Geen nieuwe gedachte. Ze zouden terstond de grootste partij zijn en na verkiezingen het premierschap kunnen opeisen. Terug naar boven

Gorinchem (150)

De graftombe van de perzische dichter Hafez in de stad Shiraz (foto: Wikipedia 2004)
De graftombe van de perzische dichter Hafez in de stad Shiraz (foto: Wikipedia 2004)

Zondag 19-01-2020

Het bundeltje met Perzische Kwatrijnen (Contact, 1964) kocht ik in 1965, mijn eindexamenjaar op de HBS in Breda. Waarschijnlijk bij de toenmalige Boekhandel Tinga in de Catharinastraat, waar ik op zaterdagen werkte. De vertalingen van Baba Tahir en (vooral) Hafez (1325 - 1389) van de dichter Jan Spierdijk dateren al uit 1944 in het begin van de jaren 60. Het is één van de vroegste boeken in wat later uitgroeide tot mijn bibliotheek. Niet dat ik speciaal van deze Perzische dichter hield, op zoek zijnde naar poëzie die me kon inspireren. Hij dichtte bijvoorbeeld:

 

Wie eenmaal zijn weg vond naar de steeg van de kroeg

Zou wel dwaas zijn als hij naar een ander vroeg.

 

en dat sprak me wel aan.  'Al op zeer jonge leeftijd kende Hafez de Koran uit zijn hoofd, maar in zijn gedichten spelen wijn en taveernes, liefde en vrouwen een hoofdrol', schreef journaliste Carolien Roelants in 2000 in de NRC. Ook in de huidige Islamitische Republiek Iran is Hafez onverminderd populair. De huidige opperste leider Ali Khamenei zou een groot bewonderaar van de dichter zijn. Dat is merkwaardig, waar de meeste richtingen in de tegenwoordige Islam streng gekant zijn tegen het gebruik van alkohol. Daar vat men bij het lezen van Hafez de kroeg op als 'het hart' en de wijn als 'de liefde van Allah'. Natuurlijk je reinste kwezelarij. Bovendien was Hafez een soefi, een aanhanger van de mystieke traditie in de Islam die veel gematigder is.

 

Van God heb ik zoveel geleerd

Dat ik me niet langer meer

Beschouw als een Christen,

een Hindoe,een Moslim,

een Boeddhist of een Jood.

 

en:

 

In de taveerne trof ik naast menig makker

Een priester, uit een zware wijnroes wakker.

Hij sprak 'Ik ben de dorre tempel moe,

Men leest geen aren op een lege akker.'

 

Geen enkel religieus fanatisme bij Hafez, die - ik zei het al - ook in het huidige Iran nog altijd gewaardeerd wordt. Zijn graftombe in zijn stad Shiraz is nog steeds de belangrijkste toeristische attractie (zie foto hierboven uit 2004). Grappig is dat Shiraz ook de naam is van een bekend druivenras, maar dat schijnt niet uit het oude Perzië te komen.

     De reden om weer eens aan de dichter Hafez te denken is dat een Nederlandse kunstdetective dezer dagen een eeuwenoude dichtbundel terugvond, die in 2007 gestolen was uit een museum in Duitsland. Het met goud ingelegde boek zou nu een miljoen euro waard zijn en werd gevonden via een Londense handelaar in islamitische manuscripten. Ik stel me voor dat Hafez er in het paradijs een glas wijn op heft.

 

Het is een mooie zondag met veel zon en wandelaars. Anna gaat op de fiets naar Barbara die ziek is en ik doe wat boodschappen. Vanavond verwachten we leuk bezoek: Wiger & Arina en Wil F. & Marianne. Ik heb bijna deel 1 van de biografie van Wim Kok uit, waar hij tenslotte een Europees federalist is, voorstander van een sociale rechtstaat in Europa en niet van een rauw kapitalisme, en van uitbreiding van de EU met de voormalige Warschaupact-landen maar niet van de oostelijke uitbreiding van de NAVO.

 

Klimaatnieuws. In de NRC een uitgebreid artikele over de wintersport, 'een jaarlijks genoegen voor 900.000 Nederlanders', die gevaar door opwarming van de Alpen.  'Zonder sneeuw gaan we ten onder.' Ach, de mensen gaat toch wel en hebben nu meer tijd voor de après-ski. Maar ik moet bekennen dat ik nooit van mijn leven naar de wintersport ben geweest en straks kan het niet meer. Er zijn erger dingen. Terug naar boven

Gorinchem (151)

Bark Europa ankerde tussen ijsbergen bij Danco Island, twee mijlen vor het Antarctisch schiereiland (foto: Richard Simko, Bark Europa)
Bark Europa ankerde tussen ijsbergen bij Danco Island, twee mijlen vor het Antarctisch schiereiland (foto: Richard Simko, Bark Europa)

Maandag 20-01-2020

De Bark Europa voer in de achterliggende dagen vanaf de Zuidelijke Shetlandeilanden naar Mikkelsen Harbor op Trinity Island, voer verder naar Cierva Cove om orca's en bultrugwalvissen te spotten, en stak daarna de Straat van Branfield over (ca. 100 mijlen breed). Allemaal nieuwe namen voor me. Het schip voer verder onder zeil langs het Antarctisch schiereiland naar het zuiden en ankerde tussen ijsbergen in Ome Harbour op Danco Island, twee kilometer voor de kust van het continent. Af en toe gaan de opvarenden voor korte expedities aan land. 'Warm, sweaty hikes'. Daar werd de prachtige foto hierboven gemaakt. Het was een paar dagen bewolkt met tegenwind, maar nu schijnt de zon en is het ongewoon warm. Er werd zelfs gezwommen. Geen lolletje volgens mij: het water is om en nabij het vriespunt.

 

De maandagochtend brengt vlammend morgenrood. In het land hangt veel mist maar niet bij ons. Regen krijgen we ook niet. We sporten en doen boodschappen. 's Middags gaan we naar de stad om allebei een nieuwe bril te kopen. Mijn laatste bril verloor ik in 2018 in Falmouth aan de Engelse zuidkust; gelukkig had ik nog een reserve bij me. Ze hebben nergens zo'n knalrode als ik had, maar tenslotte slaag ik met een matrood rond brilletje (foto hier). Over tien dagen is hij klaar. De oude gaat als reserve mee naar Antarctica. Terug naar boven

Gorinchem (152)

De Lingehaven vanmorgen in de mist.
De Lingehaven vanmorgen in de mist.

Dinsdag 21-01-2020

Bij het openschuiven van de gordijnen blijkt er buiten zware nevel te hangen. Heel de zuidelijke helft van het land zit in de mist. Het KNMI kondigde voor het zuiden code geel af. Het komt door een kern met zeer hoge druk ten zuidwesten van Ierland, die weinig van plaats verandert. Gisteren liep de luchtdruk bij ons bijna op 1050 hPa. De kern trekt relatief warme en zeer vochtige oceaanlucht over ons land. 's Nachts vriest het heel licht, maar winter wil het zeker tot eind van januari niet worden. In Zuid-Limburg was er voor het eerst deze winter matige vorst (-5o), twee maanden later dan gewoonlijk.

 

De VN-mensenrechtencommissie deed een uitspraak over klimaatvluchtelingen. Zij hebben in beginsel mogelijk recht op asiel als hun landen onbewoonbaar zijn geworden. Straks Australiërs in de AZC's? En... het is niet verstandig om klimaatvluchtelingen te weigeren, want als ooit bij ons de dijken breken wil niemand ons opvangen.

     Er zijn altijd weer nieuwe redenen tot zorg over het klimaat. Waar is de wereld in godsnaam mee bezig? Na het befaamde Montreal Protocol van 1987 (en de herzieningen tot 2005) tegen chloor/fluorkoolwaterstoffen, die gebruikt werden in koelkasten en airconditioners, de ozonlaag aantasten. Door het inernationaal gesteunde protocol dachten we dat de mensheid in staat is zijn eigen ondergang te voorkomen. Bij de uitstoot van broeikasgassen is er al decennia reden genoeg voor twijfel. Nu blijkt dat het Montreal Protocol óók niet voldoende is, niet zozeer vanwege dat gat in de ozonlaag (dat wordt kleiner), maar omdat tussen de gewraakte stoffen HCF-23 (Fluoroform ofwel Freon-23) zit, een uiterst krachtig broeikasgas - en nota bene een bijproduct van de synthese van teflon. Dat is de stof die we nog kennen van de eveneens zeer schadelijke PFAS-bodemvervuiling.

     Eén ton emissie van HCF-23 is in de atmosfeer even krachtig als 12.000 ton CO2. Vanwege het Montreal Protocol mocht je verwachten dat de HCF-23 concentraties in de aardatmosfeer zouden afnemen. In het blad Nature Communications verscheen deze week een studie van Bristol University onder leding van Kieran Stanley, waaruit blijkt dat de HCF-23 emissies alleen maar verder toenemen, niet in ontwikkelde landen maar in de zogenaamde Derde Wereldlanden en dan speciaal in China en India (hier een artikel in The Guardian). Beide landen zouden nog in 2017 hebben beweerd dat ze de uitstoot van HCF-23 drastisch hadden verminderd. Dat is niet waar, blijkt nu uit de nieuwe studie. Beide landen ondermijnen alle pogingen van de Parijse akkoorden om de opwarming van het klimaat tot draaglijke proporties te beperken.

 

De mist blijft tot na het middaguur hangen. Eigenlijk blijft het de hele dag nevelig. Om 17.00 uur ziet het er buiten precies zo uit als op de foto van vanmorgen (zie boven).

     We hebben kleine Lina-Mae over de vloer en dat is gezellig. Per email ontvang ik mijn Voyage Ticket voor de Bark Europa, dat ik in Ushuaia moet tonen om de Puerto Commercial binnen te mogen. Mijn hotel is vlakbij de pier. Ook zijn er nieuwe papieren met Final Voyage Information en met contactinformatie voor de achterblijvers. Die zal ik bij Anna achterlaten. Ook blijkt eruit dat het schip geen internet heeft. Ik blijf echter mijn dagelijkse verslagen maken, maar zal ze dus pas na terugkeer op 20 maart op het blog plaatsen. Terug naar boven

Gorinchem (153)

De ontwikkeling van de uitstoot van het sterke broeikasgas HFC-23 door ontwikkelingslanden, China en India (bron: Nature Communications)
De ontwikkeling van de uitstoot van het sterke broeikasgas HFC-23 door ontwikkelingslanden, China en India (bron: Nature Communications)

Woensdag 22-01-2020

Gisteren schreef ik over de verontrustende stijging van het gas HFC-23 in de atmosfeer. Het is een krachtig broeikasgas, 11.700 keer sterker dan CO2, dat vrijkomt bij de productie van het koelmiddel HFC-22 (chloordifluormethaan) en bij de productie van Teflon. Het gas blijft 260 - 270 jaar lang in de atmosfeer actief. De productie van het koelmiddel HFC-22 is krachtens het Montreal Protocol van 1987 wereldwijd verboden omdat het de ozonlaag aantast. Voor de goede orde: de ozonlaag in de atmosfeer beschermt al het leven op onze planeet tegen dodelijke straling van de zon. Het bijproduct HFC-23 heeft geen invloed op de ozonlaag. Ik citeerde gisteren een recent onderzoek in Nature Communications, dat verscheen onder de titel 'Increase in global emissions of HFC-23 despite near-total expected reductions'. Die titel zegt exact waar het over gaat. Vanmorgen verdiep ik me wat verder in de materie.

     China en India, sterk groeiende economieën waar een groot deel van de wereldbevolking woont, produceren behalve Teflon nog steeds het koelmiddel HFC-22 voor koelkasten en airconditioners. Daarbij - en bij het maken van Teflon - komt dus het sterke broeikasgas HFC-23 vrij, dat kan worden opgevangen en vernietigd met twee technieken: electrisch uitgloeien met een plasmaboog of verbranding op hoge temperatuur. De regeringen van beide landen beloofden om ingaande 2015 op die manier de emissies met 85 - 90% terug te brengen in het kader van het United Nations Framework Convention on Climate Changeʼs Clean Development Mechanism (CDM).

     Het onderzoek van de Bristol University, gepubliceerd in Nature Communications, laat zien dat daar helemaal niets van terecht kwam. De grafiek hierboven komt uit het artikel en toont hoe de emissies over de jaren verliepen. Je ziet hoe de uitstoot van beide landen na 2013 sterk terugliep om opeens weer enorm te stijgen - vooral in China (oranje lijn) - vanaf 2015 tot ver boven het eerdere niveau. Je ziet ook dat beide landen samen verantwoordelijk zijn voor vrijwel de totale uitstoot van HFC-23 van alle ontwikkelingslanden in de wereld. In het artikel staat ook een andere grafiek, die toont dat de HFC-23 uitstoot in de ontwikkelde wereld vanaf 1999 heel geleidelijk afneemt. Toch is dat nog 20% steeds van de totale emissies op wereldschaal. De resterende 80% komt dus geheel voor rekening van China en India.

     Dat is zeer verontrustend. De auteurs becijferen dat er tussen 2015 en 2017 op die manier al 309 x 106 ton aan extra equivalenten CO2 werden uitgestoten. Dat lijkt niet zoveel; de totale uitstoot van CO2 wereldwijd bedroeg in 2018: 41,5 x 109 ton. Toch is het evenveel als bijvoorbeeld de totale CO2-emissie van een land als Spanje (in 2017). De HFC-23 blijft bovendien - zoals gezegd - enige honderden jaren in de atmosfeer hangen en draagt bij aan de opwarming van het klimaat. Ik vermoed dat deze factor niet eens in de gangbare klimaatmodellen zit. Wie doet er wat aan? Geen idee.

 

tegen de verwachting in hebben we vandaag een saaie, sombere dag met vage miezer en lichte nevel. Geen lol aan. Ik loop toch even de stad in om bij de apotheek een geneesmiddelenpaspoort te halen, voor de reizen naar en van Ushuaia. Daarmee kun je bij de douane bijvoorbeeld aantonen dat het gaat om medicijnen en niet om drugs. Dat paspoort is een gratis service van de apotheek. Terug naar boven