Logboek 2016/3 Verder door Nederland

Schema uit het boek van Dago Steenis.

Donderdag 01-09-2016

Wat zouden je opvattingen zijn als je in de negentig jaar oud bent geworden? Dat vraag ik me wel eens af. Ik moet het natuurlijk nog wel worden, maar dat terzijde. Voor Dago Steenis, 'filosoof van de universele evolutie', is het duidelijk. Hij is van 1925 en nu dus inderdaad in de negentig. Hij denkt dat we evolueren vanaf de oertijd, het animalium, via een transitium naar het humanium (zie schema hierboven). In die laatste fase hebben we ondermeer het achterhaalde fenomeen van de nationale staten overwonnen en is er een wereldregering. Want door het bestaan van 193 nationale staten die ieder hun eigen nationale belangen nastreven, zullen we nooit in staat zijn om de wereldproblemen op te lossen. Van mijn nieuwe uitgever ontving ik zijn nieuwste boekje, dat deze week uitkomt: "Een Wereld zonder Staten' (Aspekt, 2016).

Het is een sympathieke gedachte. Toch hoorde ik decennialang niets meer over een wereldregering, een idee dat ik me vooral herinner uit nogal softe kringen in de jaren 70. Maar de gedachte is dus blijven bestaan en tegenwoordig wordt het niet alleen door Steenis, maar ook door supranationalisten nagestreefd. En... het is natuurlijk waar dat deze in staten verdeelde wereld allerminst in staat is om problemen op wereldschaal op te lossen: honger, overbevolking, oorlog, vervuiling, de toenemende kloof tussen arm en rijk en de wereldwijde opwarming van het klimaat. Ook de formatie van de Europese Unie juich ikzelf vaak heimelijk toe als belangrijke stap op weg naar zo'n wereldregering, maar gelet op de toenemende instabiliteit en versplintering in de wereld ben ik er niet erg optimistisch over.

Het boekje van Steenis is eerder een pamflet dan een grondige analyse en strategie om er te komen. Hij stapt hap-snap door de geschiedenis van de mensheid vanaf het animalium, met veel slordigheden. Voor hem bedrijft iedere nationale staat expansionisme en hij toont geen gevoel voor het probleem dat in een verdeelde wereld iedere staat erop uit zal zijn om allereerst het eigen voortbestaan te beveiligen. Met een leger derhalve dat de grenzen moet beschermen. Op de weg naar een wereldregering blokkeert het dilemma van de dorpsakker de voortgang. Wie de akker voor allen bewerkt, heeft minder tijd voor zijn eigen akker; die dat niet doet profiteert er wel van. Dat wordt ook wel het dilemma van de collectieve actie genoemd, ofwel het Free-rider probleem. Een land dat zijn soevereiniteit inlevert en zijn defensie verwaarloosd, is kwetsbaar voor andere staten die het minder goed bedoelen. Alleen in de onwaarschijnlijke omstandigheid dat alle 193 landen het tegelijk doen, is er een kans.

De evolutie gaat bij Steenis altijd vooruit: 'Evolutie houdt ook vooruitgang in'. Hij lijkt dat te baseren op een Wet der Toenemende Potientëring van de marxistische historicus Jan Romein. Een dergelijke wet ken ik niet van Romein. Na enig zoeken blijkt dat hij het begrip 'potentiëring' gebruikte in een rede voor de Nederlandse Sociologische Vereniging, vlak na WO II, waar het ook zijn keerzijde had - zoals het toegenomen vermogen om vernietigingsoorlogen te voeren, evenals het toegenomen vermogen om sociale onrechtvaardigheden met steeds perfecter middelen te handhaven. Op- én neergang derhalve. Van een dialecticus als Romein mag je dat ook verwachten.

Persoonlijk geloof ik niet dat de evolutie altijd vooruit gaat, naar steeds hogere niveaus. Evolutie kan onder druk van de omstandigheden ook teruggaan naar simpeler vormen. De evolutie kent geen richting en geen doel. Levensvormen pogen net als samenlevingen en natiestaten zo goed mogelijk te overleven. Wetenschap, intelligentie en techniek kunnen daarbij helpen, maar ook tegenwerken en zelfs vernietigen. Een sombere visie? Eerder realistisch in mijn ogen, maar ik ben nog geen negentig.

De bewolking verdwijnt vanmorgen vroeg om plaats te maken voor de zon. Op de website van Astronieuws zie ik dat het mysterieuze signaal van de zonachtige ster HD 164595, waarover ik gisteren schreef, nu al wordt toegeschreven aan een bron op aarde. Het signaal werd in mei 2015 opgepikt door de Russische radiotelescoop Ratan-600, maar de astronome Yulia Sotnikova meldt op de website van het Special Astrophysical Observatory van de Russische Academie van Wetenschappen dat nadere analyse leerde dat het vrijwel zeker van aardse oorsprong was. Nu begrijp ik dat het signaal niet eerder werd gepubliceerd. Dergelijke 'vervuilingen' komen vaker voor. Ik herinner me dat het een paar jaar geleden bij een andere radiotelescoop om een storende magnetron ging.

We rijden naar Tessa, mand met schone baby-was op de achterbank. Lina-Mae ligt vredig te slapen in haar wiegje (foto hier). Wonderlijk, dat lange zwarte haar. Tessa voelt zich goed. De kraamhulp serveert koffie terwijl vader Jeff naar het gemeentehuis is voor de geboorteaangifte van zijn dochter. Ans blijft de rest van de dag en ik loop na een halfuurtje terug naar de binnenstad. Onderweg wat boodschappen. Heerlijke middag met boeken en muziek. Terug naar boven