sailing-dulce.nl

Logboek 2016/4 Herfst in Gorcum

Gorinchem (47)

Vrijdag 25-11-2016

Jongstleden oktober - het lijkt een eeuw geleden - was ik bij de presentatie van het boek van de socioloog Jos van Dijk over het isolement van de CPN tijdens de Koude Oorlog, in het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam (lees het verslag hier). Jos en ik kennen elkaar uit de tijd van de Utrechtse linkse studentenbeweging van de jaren 60 en 70. Het was een vreemde dag, want juist die ochtend overleed vlakbij in het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis onze vroegere kameraad Henk Bezemer. Zo dunnen de rijen uit.

 

Inmiddels heb ik het boek met veel plezier en herkenning gelezen. (Jos van Dijk'Ondanks hun dappere rol in het verzet...', Aspekt, 2016). Leuk is het overigens niet steeds. Na de oorlog haalden de communisten nog 10% van de stemmen vanwege - inderdaad - hun dappere rol in het verzet tegen de bezetters, maar al snel raakten ze in een benauwend isolement waar de partij eigenlijk nooit echt meer uitkwam, ondanks de toetreding van talrijke geradicaliseerde studenten in kielzog van de universitaire revoltes van eind jaren 60. Een golf waar Jos en ik ook toe behoorden. We dachten op die manier een band te smeden met de revolutionaire 'arbeidersklasse'. Maar al na korte tijd bleek de partij daar niet geschikt voor, juist door de karakteristieke mengvorm van intern sectarisme en door de buitenwereld opgelegd isolement. Jos maakt ik het boek overigens geen melding van zijn eigen lidmaatschap, dat tot het einde (in 1991) duurde. Uit bescheidenheid, veronderstelde ik, en dat klopt. 'Ik wilde mezelf niet tot onderwerp van een boek maken', zegt hij desgevraagd.

 

Het boek is rijk aan informatie over de naoorlogse periode. In veel Europese landen namen communisten deel aan regeringen, zoals in Frankrijk, België, Italië, Oostenrijk, Denemarken en Noorwegen. Ook in ons land leverden de communisten na de oorlog wel 30 wethouders in gemeentebesturen, dus waarom niet in de regering? Premier Willem Drees was er niet tegen en bood de CPN aan een minister zonder portefeuille te leveren. Maar dat was niet genoeg voor partijleider Paul de Groot. Hij eiste het departement van Voedselvoorziening op. Mede onder pressie van de Amerikanen wees Drees dat resoluut af.

Volgens Jos van Dijk verhinderde ook de sterke verzuiling in ons land participatie van de communisten. Die was veel sterker dan elders in Europa. De socialisten vreesden om door een al te nauwe samenwerking met de communisten buiten spel te worden gehouden door de christelijke en liberale zuilen. Al snel brandde onze eigen koloniale oorlog in Indonesië uit. De CPN verzette zich er als enige sterk tegen, steunde de Indonesische onafhankelijkheidstrijd en hielp deserteurs. Met die - opnieuw - dappere opstelling stond CPN alleen en haar positie brokkelde versneld af. Ik denk dat het eveneens een beslissende factor voor het groeiend isolement was. De andere Europese landen met communisten in de regering hadden geen kolonieën met bevrijdingsbewegingen. Behalve Frankrijk dan, maar zelfs de Algerijnse oorlog brak pas tien jaar later uit.

Bij ons nam het isolement van de CPN vervolgens nog meer toe  door de communistische machtsovername in Praag (1948) en vooral tijdens de Russische inval van 1956 in Hongarije. In dat jaar bleef de partij Moskou steunen en werden haar leden, hun huizen en de partijbureaus in diverse steden aangevallen.

 

Het isolement bleef intact, zelfs toen de CPN haar stellingnames later matigde en bijvoorbeeld de inval van de Warschaupact-landen bij de Praagse Lente van 1968 veroordeelde. Opvallend en af en toe hilarisch is de actieve rol van de toenmalige Binnenlandse Veiligheidsdient (BVD) daarin, de voorloper van de huidige AIVD. Die richtte in 1970 nota bene zélf een communistische partij op, de Marxistisch Leninistische Partij Nederland (MLPN) (onder de codenaam Project Mongool) om de communisten op eigen terrein te beconcurreren. Ik herinner me dat nog. Die pseudopartij nam maoïstische standpunten in en kaapte Chinese subsidies voor de neus van de CPN weg. Maar de CPN was nooit een gevaar voor Nederland en de auteur onderschrijft de latere conclusie dat de BVD het communistische gevaar altijd sterk heeft overschat.

Zo staat het boek van Jos van Dijk vol verhalen, feiten en persoonlijke drama's. Het analytisch slothoofdstuk is sterk en en uitvoerig. Het uitgebreide personenoverzicht op alfabet aan het slot is zeer behulpzaam. Helaas zie je een dergelijk overzicht steeds minder vaak. Een boeiend boek!

 

Mooie, frisse dag met veel zon. Het is twee graden boven het vriespunt. 's Middags gaan we even kijken bij de opgraving bij de Duveltjesgracht. We zijn niet de enigen. Bouwvakkers zijn er niet; wel lopen er twee archeologen rond. We zijn nog wel een tijd bezig, zeggen ze. Steeds meer Gorcummers vinden dat het hotel er nu niet meer mag komen. Als dát zou kunnen.... Het idee van een stadshotel in de leegstaande V&D-vestiging vindt ook veel steun. Als het stadsbestuur nu maar doorpakt! Zo'n kans krijgt de stad niet meer,

 

Ik bel Tessa de Loo in Portugal voor een interview op 18 februari 2017 van Boekhandel De Mandarijn en de Gorcumse bibliotheek. Haar nieuwe boek is dan net vier dagen uit. Het schikt.

Later rijd ik naar Connect & Go. Ton Goud zegt dat mijn oude laptop na bijna zeven jaar intensief gebruik gewoon versleten was. Met veel moeite konden ze alle bestanden redden van de harde schijf. Die zetten ze volgende week over op een USB-stick. Na enig overleg neem ik een nieuwe Lenovo G70 mee met een 17 inch scherm. Dat schermformaat is prettiger voor films kijken aan boord. Windows 10 draait erop. Terug naar boven