sailing-dulce.nl

Logboek 2018/3 Terug uit de Scillies

Gorinchem (31)

Het kosmisch web. Computersimulatie van het heelal, bijeen gehouden door de zwaartekracht van de raadselachtige donkere materie (Andrew Pontzen and Fabio Governato)
Het kosmisch web. Computersimulatie van het heelal, bijeen gehouden door de zwaartekracht van de raadselachtige donkere materie (Andrew Pontzen and Fabio Governato)

Vrijdag 14-09-2018

Donkere materie, het geheimzinnige bestanddeel dat 85% van alle materie in het heelal uitmaakt, werd al in de jaren 30 van de vorige eeuw ontdekt door de Zwitser Fritz Zwicky en de Nederlander Jan Oort. Zwicky noemde het dunkle Materie en zo bleef het heten: materie die wel zwaartekracht uitoefent maar geen licht geeft. Onzichtbaar dus, maar door zijn zwaartekrachteffecten wel aantoonbaar. Sindsdien is men op zoek naar die raadselachtige substantie. De meest populaire kandidaat is de WIMP: Weak Interacting Massive Particle. Er zijn echter ook andere opties, zoals neutrino's met massa, of het axion.

     Omdat de totale massa van het universum geraamd wordt op 1.46×1053 kilogram en het aandeel van dan donkere materie daarin ook bekend is, kon het aantal potentiële WIMP's becijferd worden. Dat is enorm: met een typische massa van 100 GigaelectronVolt passeren er iedere seconde 100 miljoen WIMP's door de palm van je hand - zonder dat je er ook maar iets van merkt, want ze zijn immers weak interacting.

     Sinds 1990 wordt op vele manieren gepoogd om de spookdeeltjes te detecteren: COSME, Na132, BPRS, DEMOS, IGEX, DAMA, CREST-I, om slechts de eersten te noemen. DAMA is interessant, een experiment diep onder grond door het Italiaanse Gran Sasso laboratorium dat liep van 1995 - 2002, omdat het over die zeven jaar een statistisch significant signaal leek op te pikken. De detector staat 1400 meter diep onder het bergmassief van Gran Sasso, om vervuiling door kosmische straling tegen te gaan. Andere donkere materie-detectoren hebben het signaal echter nooit bevestigd, dus niemand weet wat DAMA registreerde.

     Er werden talrijke nieuwe detectoren opgezet: EDELWEISS, ELEGANTS, CDMS, Rosebud, HDMS. GEDEOn, GENIUS, GERDA, ANAIS, CUORE, XELPLin, XENON 10 en XMASS. Andere ondergingen een upgrade en nieuwe, nog sensitievere kwamen erbij. XENON 10 werd XENON 100 en weer later XENONiT. In al die detectoren werd geen enkele aanwijzing voor donkere materie gevonden. XENONiT, de meest gevoelige detector op dit moment, is een factor van 100.000 gevoeliger dan XENON 10. Desondanks werd er in vier jaar meten niets gevonden. 'Geen signaal, maar mooie metingen', zei een astrofysicus. Het probleem is dat het donkere materie-deeltje erg zwaar zou moeten zijn (zwaarder dan 5 waterstofatomen), en tegelijk met (vrijwel) niets reageert. Zo bleef in dertig jaar tijd de hypothetische donkere materie onontdekt, maar aan het bestaan ervan twijfelen weinigen. Nieuwe, nog gevoeliger detectoren zijn in aanbouw.

 

Vandaag komt rond 14.00 uur Nederlandse tijd orkaan Florence in Nort- en South-Carolina aan wal. Verwacht wordt dat de gehele kust onder zo’n 3,4 meter zeewater zal komen te staan. Gevaarlijk is vooral de hevige regen. Door de dagenlange buien zal er in totaal meer dan een meter regen vallen, met als gevolg ‘catastrofale’ overstromingen van rivieren en kanalen landinwaarts. De zware typhoon Manghkut zal waarschijnlijk morgen Luzon bereiken, het grootste eiland van de Fillipijnen. De andere (eerste) orkanen van dit seizoen zwakken allemaal af (Isaac, Helene en Joyce). Maar de oceanen zijn ongekend warm; er zullen nog meer orkanen komen.

 

Veel zon vandaag. Later in de middag komen er wolken en wordt het frisser. Anna gaat naar een vriendin op de Schuttersgracht en ik lees verder in Craig Unger over Trump en de Russen. De relaties tussen hem en Poetin verliepen vooral via de Russische oligarchen en de maffia in de VS. Het boek is helaas nogal warrig. Het staat overvol met verontrustende feiten en meningen. De vertaling is niet al te best. Bovendien ontbreekt een namenregister. Iets terugzoeken is daardoor moeizaam. Wel is er achterin een illustratieve lijst van 59 connecties van Trump met de Russische maffia.

     In de NRC staat een kort essay van Bas Heijne: 'We zijn beter te manipuleren dan ooit'. Wat is waarheid? Wat kun je nog geloven? Met instemming een citaat: 'Behalve een kritische blik op je eigen geest, heb je een nietsontziend oog nodig voor degenen die onze fragiele relatie met feiten en het idee van de waarheid misbruiken voor hun ideologische agenda – de stokers, de schaamteloze leugenaars, de intimiderende trollen. Hun gaat het niet om de waarheid, maar zuiver om macht. We moeten bewust worden, maar we moeten vooral ook alert zijn.' Terug naar boven